PAGOETA NATURA PARKEKO MENDI GARBITZAILEAK

Andoni Ruiz Etxeberria ren argazkia

TALAIMENDIKO TXALETAK

Talaimendiko etxebizitzak. (Aiora Larrañaga Solaberrieta) HITZA

Udalak oraintsu eman dio hasierako onespena Talaimendin eraikin berriak egiteko Hiri Antolamendurako Plan Orokorraren aldaketari. Funtsean, hauxe onetsi dena: hainbat gunetan etxebizitza bakarreko txaleten ordez, bi etxebizitzetakoak egitea; eta beste hainbatetan, etxebizitza bakarreko txaletak lauzpabost etxebizitzetako etxe-blokeekin ordezkatzea. Alegia, jatorrizko eraikigarritasun-azalera mantenduz, etxebizitza kopurua handitzea.

Talaimendiko hirigintza-plana onartu zenean eremu hori Iñurritzako Biotopotik at gelditu zen, eta orduan ere, erabaki hura gogor gaitzetsi zuen Arkamurka Natura-Elkarteak hainbat arrazoiengatik. Batetik, eremu hori Zarauzko hirigunetik at dago, eta askotan azaldu izan dugunez, gure ustez, Udalak ez luke onartu behar gaurko hiri-eremua eraiki arte hortik kanpo kokatutako hirigintza-planik; ez orduan eta ez orain. Bestetik, etxebizitzen tipologia ere salatu genuen. Arkamurkaren ikuspegitik etxebizitza bakarreko txaletak eraikitzean lurzoruaren erabilera desegokia sustatzen da. Azkenik, hiri-eredua aipatu behar da. Talaimendiko etxebizitzen planak ez zion erantzuten, denborak erakutsi digun bezala, Zarauztarren etxebizitza beharrei. Hiri-eredu horren baitan etxebizitza espekulaziorako baliabide bihurtzen da, eta Talaimendiko txaletekin gertatu denak erakusten digu ikuspegi horren zentzugabekeria.

Prozedurari dagokionez, ere, badago zer aztertua. Udalak badu izendatua Aholku Batzorde bat, hainbat sektoretako jendez osatua, haien artean Arkamurka Natura-Elkartea. Dagozkion baldintzak betez, Batzorde horren bilera eskatu genuen irailaren hasierarako Talaimendiko txaleten gaia tratatzeko. Bilera Udaleko Plenoan Plan Orokorra aldatzea onartu ondoren izan da deitua, azaroan. Udalkide inork ez du Batzorde honen bilera-eskaea kontutan eduki.

Talaimendiko txaleten hirigintza-plana astakeria zen gure ustez, eta denborak erakutsi digu arrazoia genuela. Ez dugu ulertzen udalak zergatik lagundu behar duen porrot egin zuen ekimen horretan. Gure ustez ez da Udalaren egitekoa eremu horretako etxebizitzen eraikuntza sustatzea, eta ez dugu onesten Plan Orokorra etxebizitza gehiago egiteko (etxe-blokeak medio) aldatzea.
Ondorioz, Udalari bere ekimenarekiko gure gaitzespena erakutsi diogu, eta bide batez, eraiki gabe dagoen lurzorua bere horretan uzteko eskatzen dugu.

Igandeko erakusketak bukaera paregabea eman zion Zarauzko XXXVII natura asteari

Aurten, itsasoa gaitzat hartuta, hiru hitzaldi izan dira eta horrek itsaspeko bizitzaz, paisaiaz edo egoeraz gehio ikasteko balio izan digu. Aste buruan berriz koniferoetako perretxikoiei eman zaie garrantzi haundiena, perretxikoak sailkatu ondoren merkatu plazan erakusketa bidez erakutsi zirelarik. Hitzaldietara jende multzo polita etorri da eta eztabaida interesgarriak izateko baliatu degunez hori beti aberasgarria izaten da. Aste-buruko erakusketaren formatoari dagokionez, aurrera begira, erakusketa tradizionaletik formato berri baterako bidean dijoa non gero eta garrantzi gehiago ematen zaion umeen txokoari. Ikasteko txokoa da horren adibideetako bat. 

Urtero bezala Hainbeste ekitaldiz osatutako astea osatzeak, buruhauste eta lan ugari izaten du atzetik eta horregatik Akamurkako taldekide zein laguntzaileei  mila mila esker hau guzia aurrera ateratzeko laguntza eman duzuen guziei. Aupa zuek!!!

Umeen txokoan aritu zen kuadrilak lan bikaina egin zuen egun osoan. Biba zuek!!!!

ARALARREKO ARTZAINTZA

Aralarreko artzaintza, eta artzaintza orokorki, azken aldian eztabaida-gai izaten ari da, itxuraz posizionamendu kontrajarriak azalduz nekazal alorreko eta kontserbazioaren aldeko jendearen artean.

ENBA aldizkarian agertu diren artikulu batzuk motiboa eman didate gauza batzuk esateko eta kontzeptu batzuk zehazteko. Ni Aralarreko artzaintzaren aldekoa izanik ere, ezin ditut esaten diren gauza batzuk besterik gabe ontzat eman artzaintzaren defentsa egiteko badira ere.

1.-Mendiko artzaintza funtsezkoa da larreak mantentzeko.

Ados, artzaintzarik ezean oraingo larreak desagertuko lirateke eta Aralar mendia basorantz abiatuko litzateke, pagadirantz, beti esan ohi den bezala, mendia zikindu egingo litzateke. Altitude hauetako landarediaren joera basorantz jotzekoa da eta giza-jarduerak ekiditzen ez badu basorantz abiatzen da. Joera horri kutsu negatiboa eman beharrik ez legoke.

2.-Balio handidun ondare naturalak dira.

Ados. Milaka urtetako ondare bat dira larre hauek eta argi dago ondare natural bat direla, ez direla ondare arkitektonikoak. Ondare horiek, ordea,  giza-jarduera batek, artzaintzak, sortutako larreak dira. Ondorioz, artzaintzaren desagertzeak berez larre horien desagerpena ekarriko luke edo gune txiki batzuetara murriztea. Larre zabal horiek aukera eman dute hainbat espezie basati (landare zein animalia) bertan bizitzeko. Aralar osoa baso bihurtuz gero, espezie horien atzerakada edo desagerpena ekarriko luke dudarik gabe, baina halere esan behar da sortuko litzatekeen egoera ere (pagadia) ondare natural izaten jarraituko lukeela (Zenbat gauza zoragarri entzun izan ditugun Nafarroako pagadiei buruz).

3.-Artzaintzaren murrizketak galera bat (dakar) dibertsitate floristikoan.

Baieztapen hau egiten dute EHUko ikerlari batzuek egindako ikerketa baten ondorioetan oinarrituz. Begirune eta errespetu osoz aintzat hartzen ditut larre-zati horietan ikerlariek egindako lanak, noski, baina oraingo larreak babesteko asmoetan dabiltzanak kontu handiz ibili beharko lukete argumentuak bereganatzekoan, ez dira argumentu okerrak erabili behar.

Ekologiako oinarrizko legeek diote ekosistema bat egoera klimazikora (Aralarreko kasuan basorantz) hurbildu ahala bere dibertsitatea handituz joaten dela. Ekosistema beteko dibertsitateaz hitz egitean ez dira bakarrik landareak kontutan hartu behar (dibertsitate floristikoa) baizik eta ingurune horretako bizidun guztiak.

Beraz, egokiago litzateke “galera” hitzaren ordez “aldaketa” erabiltzea, kutsu negatiboa kenduz.

4.-Aralar parke naturala da

Artzaintzaren aldeko defentsa sutsuak entzuten ditugu nonahi, gure ondare kultural, gastronomiko, historiko eta gure pasaia eta ingurunea babesten duen jarduera balitza moduan. Artzainen bizibidea ere aipatzen da, noski, bidezkoa denez. Ahazten da askotan, ordea, Aralarren kasuan, beste larretoki asko bezala, parke natural baten aurrean gaudela eta horrek ikuspegi berezia ematen diola gaiari.

Parke Natural baten filosofia nagusia eremu horren kontserbazioa eta naturalizazioa da. Beraz, eremu horretan egiten den giza-jarduera orok filosofia horretara makurtu beharko luke, artzaintza bera ere bai, noski. Gogoratu behar da Europatik urtero datozen dirutzak kontserbazioaren izenean datozela eta ez artzainen proiektu ekonomikorako. Beraz, kontserbazioaren mentalitatea asimilatu beharko dute beti artzainek eta laguntzak horiek kudeatzen dituzten erakundeek.

Artzaintzak kalteak ere ekarri dizkio mendiari, adibidez, deforestazioa (gehiegizkoa askotan) eta higadura hainbat lekutan. Gaur egun ingurumen horren kontserbazioaren aldeko ekintzak gauzatzean artzainek gogotsu onartu beharko dituzte hainbat muga eta arau eta jadanik hainbat onartzen dituzte . Parke natural horretan dena ez da libre artzaintzaren alde. Adibide nabarmena  ahuntzena da, nire iritziz, erabat debekaturik egon beharko bailuke ahuntzak libre edukitzea.

Gogotsu diot, kontserbazioa eta artzaintza (edo edozein nekazal jarduera) kontrajartzeko gogo handiegia sumatzen dudalako sarritan. Adibidez, ENBAkoek udazkenean sortuko den Jaurlaritzari aldez aurretik espreski eskatu diote:“ingurumen zaintzak nekazal jarduera arriskuan edo kinkan jar ez dezan”. Itxuraz ematen du Euskal Herriko nekazaritzaren gainbehera  ingurumen-zaintzak sortu duela.

Kontserbazioa eta artzaintzaren arteko bateraezintasuna aldarrikatzen dabiltzanei aurreratu nahi nieke parke natural batean bietako bat aukeratu beharko balitz, kontserbazioa aukeratu beharrean izango litzatekeela gure gizartea eta, horregatik, bien arteko konponbide eta bizikidetzaren aldeko ahalegina dela nagusitu beharko den apustua.

Sindikatu berak eskatzen dio Jaurlaritza berriari: “ingurumen  politikan nekazal jarduera txertatzeko”. Nik eskatuko nuke kontserbazio edo zaintzaren irizpidea nekazal jarduera guztietan txertatzea, jasangarritasuna eta iraunkortasuna bermatze aldera. Baina, hau esanik ere, eremu babestuen kasuan (parke naturalak, KBE (ZEC), biotopo, eta abar) kontserbazioaren menpe daude beste giza-jarduera guztiak, nekazaritza barne. Eremu babestuetan kontserbazioarekin bateragarriak diren jarduerak bakarrik baimendu behar dira, tradizio handikoak izan edo sortu-berriak.

Artzaintzan aldaketa handiak  ikusi ditugu gure gazte garaitik hona, adibidez, artzaina bere artaldearekin batera bizi zen garaitik, egunero herrira etortzen den gaurko egoerara. Horretarako hainbat erraztasun jarri zaizkie artzainei, sarritan gehiegizko pista-sarea sortuz edo pista horien erabilera okerrak ugalduz. (Orain ere bada hautsak harrotu dituen beste pista zabal bat egiteko proiektua). Artzainen txabolak ere hobetu dira, beharra bazutenez, baina tertziarizazio-arriskua ere azaldu da. Gaztagintza jada ez da mendian egiten, gehiena instalazio egokietan egiten da beheko bailaretan. Hori dena ondo iruditzen zait behar den bijilantzia egiten bada eta abusuak ekiditzen badira.

Aralarreko larreak, hango artaldeak eta hango paisaiak estimatu eta irautearen alde gauden beraiek ikusten ditugu nola kontserbazio eta naturalizazioaren aldeko ekintzak begi txarrez ikusten dituzten. Planteamendu okerra dutela uste dut, bi ikuspegiak bat egitetik letorke etorkizuna.

Noski, badira gai polemikoak eta hitz eginez konpondu beharko direnak, baina kontserbazioaren aldeko proposamenei ezin zaie printzipioz ezezko biribil batekin erantzun parke natural batean, Aralarreko kasuan bezala. Gai polemiko batzuk aipatzekotan: putreak, ahuntzak, pistak, otsoa, ...

Otsoa aipatu dut ENBAk  gai hori ere aipatu diolako etorkizuneko Jaurlaritzari. Euskaldunok nahi edo ez, otsoa badator gure lurraldeetara, baita Aralarrera ere.  Ailegatzen denean, parke natural bat denez,  ardiak eta otsoa elkarrekin bizitzeko neurriak hartu beharko dituzte artzainek, oraingo ohitura asko aldatuz, adibidez, berriro artzaina eta ardiak elkarrekin bizi beharra mendian, edo artaldeak gauean bildu eta zaindu beharra. Horrek, beste gauza batzuekin batera, kostu berriak sortuko ditu, laguntzak ere handitu beharko litzaizkieke inguru horietako artzainei eta herritarrak ere prest egon beharko dugu gastu horiek asumitzeko, gure zergetan edo hango artzainek sortutako gazta erosterakoan. Administrazioak ez dakit ezer egiten ari den gai honen inguruan, baina sindikatuek ez daude lo, diote hitzez hitz: “otsoa arriskuan dauden espezien zerrendan ez sartzeko konpromezua” eskatu diote aurrez  datorren irailean aukeratuko den Jaurlaritzari, alegia, bestela esanda, Bizkaian iaz bezala, agertzen den otso oro hiltzeko.

Bide okerra deritzot jarrera horri. Bateragarritasuna bilatu behar da ustiapena, jasangarritasuna eta kontserbazioaren artean. Sarri esaten bezala, lurra maileguan jaso dugun ondarea da eta urte luzez mantentzeko obligazioa dugu.

Martxel Aizpurua

Oharra: Idatzi hau bidali da ENBA Sindikatura, Enirio-Aralarko Mankomunitatera, Gipuzkoako Foru-Aldundiko Ekonomia Sustapena, Landa Ingurunea eta Lurralde Orekako Sailera eta Eusko Jaurlaritzako Ingurumen eta Lurralde Politikarako Kontseilatzara.

GAIARI BURUZ ARROSA IRRATIAN EGINDAKO EZTABAIDA BAT HEMEN

XXXVII NATURA ASTEA, URRIAK 24-30, ZARAUTZ

ITSASOA GAITZAT HARTUTA HONAKO HITZALDIAK IZANGO DIRA

Hitzaldi guztiak 20;15ean izango dira Arkamurka natura elkarteko egoitzan. 

Eguna: Urriak 24, astelehena, 20:15an.

Izenburua: “Costumbres de nuestros peces entre Moilarri y San Antón”

Hizlaria: Raul Castro Uranga, Biólogo Marino del área de Gestión ambiental de mares y costas en AZTI.

Eguna: Urriak 25, asteartea, 20:15an.

Izenburua: "La vida submarina y los objetivos para el desarrollo sostenible. Un pacto Mundial"

Hizlaria: Alberto Santolaria. Doctor en Biología marina.

Eguna: Urriak 26, asteazkena, 20:15an.

Izenburua: Onddoen mundua: biologia eta gizakiarekin erlazioa

Hizlaria: Juanma Lasa. Biologia Irakaslea eta Aranzadi Zientzia Elkarteko Mikologia Saileko partaidea.

Eguna: Urriak 27, osteguna, 20:15an

Izenburua: Kostaldeko itsas azpiko paisaia

Hizlaria: Ibon Galparsoro. Itsas Zientzietan Doktorea AZTIko Ikerketa Sailean.

PERRETXIKO-SAILKATZEA

Eguna: Urriak 29, larunbata. 

Arkamurka natura elkarteko eta Aranzadi elkarteko partaideen laguntzaz berdura plazan.

PERRETXIKO-ERAKUSKETA

Eguna: Urriak 30, igandea.

Lekua: Merkatu plazako beheko solairuan. 

Aurten koniferoetako perretxikoei eskeinia izango da. Horren harira hamar kartel berri egingo dira non bertako zein kanpoko koniferoak izango diren ikusgai. Gainera kartel bakoitzaren parean pinu edo izei bakoitzaren hosto (orratzak), pinuburu, adar eta abar jarriko dira.

HITZALDIA: AZORE UHARTEAK

Aitor Leiza Zumaiar natura zaleak Azore uharteetara eginiko bidalian ikusi eta bizitako esperientziaren berri emango digu datorren astearte (2016-09-27) honetan, bere nahia bertan ikusitako animalia espezie, paisai edota landareak gugana gerturatzea izango da. Hitzaldia, arratsaldeko 20:15etan Arkamurkako lokalean (Santa Marina kalea 2) izango da. Behekaldean dituzue hitzaldian ikusiko diren irudietako batzuk.

Hegaztien pasea behatuz Organbidexkara eginiko irteera (2016-08-28)

Organbidexkara joateko denera 7 lagun elkartu ginen (horietako bi Sanguesako lagunak). Zarauztik goizeko 7:30tan abiatu ondoren, 10:30tan iritsi ginen Organbidexkara. Egunaren zati haundi bat euripean pasa genuen eta Organbidexka bera ere laino artean zegoen. Panorama hau ikusita, Organbidexkan hamaiketakoa egin ondoren Larraineko mendatera joateko erabaki genuen, eta bai ondo asmatu ere zeren Larrainera joanda lainoa behean uztea lortu genuen. Baina ala ere harrapariek lainoaren gainetik argiago zegoenik ez zuten jakingo eta agian horregatik ariko ziren ale gutxiago pasatzen bertatik ere. Hau horrela ikusita Arbaiun eta Irunberrira joatea erabaki genuen, azkenerako hegazti zerrenda polita osatu genuelarik. Beste hegazti askoren artean, hegazti batzuk Larraineko mendatean ikusi genituen; Zuhaitz belatza,liztorjaleak kasu… , bidean berriz Ugatza edo Arrano sugejalea…, Arbaiunen, Malkar sorbeltzak, belatxingak…, eta Irunberrin Arrano txikia edo Sai zuria…. Hego isurialdean eguzkitsu zegoen eguna eta lagun arte giro onean pasa genuen eguna.

Larraine mendate gainean Ori mendia atzean dela

 Beheko argazkian ikusten den bezala, Organbidexkan (Iratiko txaletak) laino azpian geunden. Argazkia Larraine mendatetik aterata dago

Larrau erderaz eta Larraine euskaraz.

Ekialdeko mendilerroari jarraituz ibili ginen. Ezkerrean, Ori mendia dago.

Zuhaitz belatza oso urruti geratu zen.

Ez ohiko argazkiak dira hauek zeren normalean behetik gora ateratako argazkiak izaten dira. Beheko irudikoa Zapelatz listorjale bat da

Miru gorria, buztana bi puntekin duelarik.

Ugatzak, buztana sai zurien antzera izaten duen arren (puntan bukatzen da) dexente handiagoa da

Arbaiuneko zintzurrak oso handiak dira eta hainbat harraparientzako bizilekua bihurtu dira.

Argazki txarrak izan arren ezkerreko Arrano txikiak buztana karratua du, eta sai zuriak berriz buztana puntan bukatzen zaiolarik, Zikoinen (Amia moko) koloreak ere badituzte biek.

Belatz gorria ura edatera jaitsi zela dirudi.

Irunberriko zintzur eder honetan, sai arreak ziren nagusi.  

Buztangorri iluna

Sai arreak arratsalde partean labarretara lotara jaisten dira. 

Irunberriko zintzurrean Sai arre batek bi plastiko handi zituen hegaletan T30 jartzen zutena. Plastikoen kolorea horia eta letra beltzak zituen. Arratsaldeko 18:30inguruan ikusi genuen

Landareaz asko hitz egin genezake, baina gure artean ez ginen gogoratzen landare honen izenaz eta egia esan argazkiekin bakarrik zer motatakoa den jakitea zaila da.

 Euphrasia sp. motako landareak 9 mota ezberdin daude Euskal herrian

Carduncellus mitissimus Zumaian ateratzen den arren 1585 metrotara ere ikusi genuen.

Merendera montana (eskari lorea). Landare hau loratzen denean artzainak “merienda” jateko denbora gutxiago geratzen zaienarekin lotzen dute zeren arratsaldeak asko mozten diren garaian irtetzen  dira, horregatik gazteleraz “quitameriendas” deitzen zaie. 

Egunean zehar osatutako hegazti zerrenda doakizue ondoren;

Arrano sugejalea Aguila culebrera

Arrano txikia Aguila calzada

Zuhaitz belatza Alcotán

Belatz handia Halcón peregrino

Belatz gorria Cernicalo vulgar

Zapelatz listorjalea Halcón abejero

Miru gorria Milano real

Sai arrea Buitre leonado

Sai zuria Alimoche

Ugatza Quebrantahuesos

Eskinosoa Arrendajo

Belatxinga Grajilla

Belatxinga moko gorria Chova piquirroja

Belea Corneja negra

Erroia Cuervo

Enara arrunta Golondrina común

Haitz enara Avión roquero

Enara azpizuria Avión común

Sorbeltza Vencejo común

Malkar sorbeltza Vencejo real

Buztanikara horia Lavandera cascadeña

Mendi txirta Bisbita alpina

Ur zozoa Mirlo acuático

Txirriskil arrunta Verdecillo

Karnaba Jilguero

Buztangorri iluna Colirrojo tizón

Buztanzuri arrunta Collalba gris

Txolarre arrunta Gorrión común

Pitxartxar arrunta Tarabilla común

Haitz usoa Paloma bravía

Txoka Pardillo común

Belatxinga moko horia, Chova piquigualda (ez genuen konfirmatzerik izan, baina Ori mendiaren inguruan hauen tankera zuten talde handi bat ikusi genuen eta normalean espezie hau izaten da han ibili zalea eta horregatik pentsatsen degu espezie hau izatea)

Aitor Leizak osatutako kronika.

Maiatzean Zarauzko “Harralde txikira” egindako irteeraren kronikatxoa

 Eguna hego haize zakarrarekin hasi ginenez goiza petral xamar joan zitzaigun. Nahi genuen lekuraino marea jaitsi zain egon ondoren, tresna guztiekin bertaraino hurbildu ginen. Harriak altza eta azpian azaltzen ziren bizidunak aztertzen eta ahal zirenak baldeetara sartzen genituen bitartean, Aitor Leizaren adierazpen txiki batzuk entzun ondoren berriro bertan uzten genituen aurkitzen genituen bizidunak. Harriak lehen zeuden moduan uztea oso garrantzitsua da, hau egin ezean itzala behar duten bizidunak hiltzen direlako eta argia behar dutenak ere beste hainbeste.

Leku hontan Cragnon cragnon (izkira zuria) hondarraren itxura duen izkira, hartzen dugu etortzen garen bakoitzean. Bi aldiz mahats txorten beltzen itxura duen potxan arrautzak ere topatu genituen hemen. Bestalde Blenidoak, Gobidoak eta lapatiak sakonera gutxi eta korronte asko dagoen lekuetan bizi direrez, marearteko gune hau aproposa da arrain hauek aurkitzeko eta gainera nahiko arruntak dira berton.

Txangarra (Eriphia verrucosa )“txoaskina edo peludoa” eta bere oso antzekoa den Pilumnus hirtellus (baina oso neurri txikikoa)  ikusteko aukera ere izan genituen hemen.

Harralde txikiko bizidunekin gozatzen jarraitzeko, ondoren argazki sorta bat doakizue.

Lehen aipatutako, kabuxa mota desberdinek, harri azpitan jartzen dituzte arrautzak

 Oraindik jarri berriak izan arren, aurrexeago bi begitxo ikusiko zaizkie bola bakoitzeko.

Potxen arrautzak (Sepia officinalis). Arrautza bakoitzeko “soka” moduko batekin lotzen du.Potxa Zarautzen eta Txoko izen ofiziala.

Ocenebra erinacea maulioa ikusi genuen bere arrautzak jartzen . Kapsula horiak arrautzak dira.

Plantelmintoak, zizare planoak dira eta milimetro bat inguruko lodiera dute. Mota ezberdinetakoak izaten dira eta oso kolore politak izaten dituzte. Beheko hauek ez dira koloretsuak baina ugariak dira.

 Izkira zuria (Crangon crangon) hondar azpian ezkutatzen da eta hondarren kolorea hartzen du.

Zenbat daude?

Txangarra txikia (Pilumnus hirtellus) 

Harriei buelta eman ondoren nudibrankioak muki itxura du, baina uretan sartu ez gero, bere forma hartzen du (eskuineko gezi beltza eta azpiko argakia). Nudibrankio honen arrautzak borobilean dagoen zati zuria (gezi beltz txikia). Zare modukoa Briozooak dira (gezi gorria goian), eta ezkerrean lapazorriak, baina hauek gehienetan harri azpian bizi dira.

Harraldera joten garenean zapaltzen dugun lapa zorria. (Chthamalus stellatus)

 Sumendien itxura duen eta “kraterra “ ilez inguratuta dituen  Sycon ciliatum asko ikusi genituen esponja irteera honetan