Ardiak mugitzen ari da otsoa

 

Zarauzko Udalean EAJk mozio bat aurkeztu berri du, Enbak eta Gipuzkoako EHNE sindikatuek eskatuta, Udalak mendiko abeltzaintzarekin konpromiso tinkoa azaldu zezan, konpromiso horretan sartuko litzatekeelarik otsoaren populazioa kontrolatzeko ehiza baimentzea. EAJren aldeko botoekin onartu zen mozioa, PSE eta Ahal Duguren kontrako botoekin eta EH Bilduren abstentzioarekin.

Otsoa badator, Burgos aldetik mendebaldeari dagokionez eta Pirinio aldetik ekialdeari dagokionez. Euskal Herria gertatuko da bi populazio horien arteko korridore. Mozio honen onarpenak legezko inolako eraginik ez duenez, gure  iritziz, mozioak lortu nahi zuena da, kontserbazioaren aldeko gertaera honen aurka jartzea gizartea, lehen sektorea batik bat.

Oraingo eztabaida honek badu alde positibo bat, eta da, otsoaren gaia garaiz tratatzen hasi garela, gertaera honetaz jabetzeko, balorazioak egiteko eta neurri egokiak hartzeko denbora asko beharko baita.

Arkamurka Elkartearen ustez, otsoaren etorrerak onurak ekarriko ditu Euskal Herrira. Azken mendeetan desagerrarazi ditugu gure artetik bai herbiboro handiak (basahuntza, oreina, orkatza, basurdea (orojalea)) eta karniboro handiak (otsoa eta hartza). Gogor jo ditugu txikiagokoak ere: azeri, lepazuri, erbinude, arrano, zapelatz, etab. Gogoan ditugu animalia horiek harrapatzeagatik udaletan edo baserrietan sariak ematen ziren garaiak.

Garaiak aldatzen ari dira eta, gaurko zientziaren ikuspegi sakonagotik, badakigu suntsitutako katebegiak berreskuratzeak oreka handiagoa ekarriko duela gure geografiara.

Jakin badakigu, Zarauzko udal plenoan entzun genuen katastrofismoa alde batera utziz, abeltzaintzaren birmoldaketa beharrezkoa izango dela otsoarekin batera bizitzeko: aziendak gauez bildu; itxiturak eraiki; gauezko zaintzaileak kontratatu; zakur mastinak erabili; etab. Birmoldaketa hau erabat diru publikoz finantzatu beharko da, otsoak sor ditzakeen kalteak ere bai noski, onurak ere gizarte osoarentzat direlako. Lehen ere badakigu, Europa laguntzei esker bizi dela gure abeltzaintza eta baldintzen artean ingurumen kontserbaziokoak egoten direlako.

Jabetzen gara abeltzainen bizimodu eta ohiturak ere aldatu egin beharko dutela, adibidez, astebetean ezin izango dira artalde edo behorrak bildu gabe utzi mendian. Ohitura-aldaketa gogorra da edonorentzat eta hori ere ahal den leunena izan dadin parte hartu beharko du administrazioak. Administrazioak ez ditu lan berriak nahi, atzetik ez bada, edo  gizarteko eskaera erraldoia, edo bera baino goragoko agindua. Kasu honetan, espero dugu, mugitu beharko izango duela.

Pandemia garai honetan, jokabide negargarriak ikusi dira kaletar askoren aldetik landa-eremuan. Errespetu-falta itzela erakutsi dugu. Azterketa serio bat egin beharrean gaude. Otsoa etortzen denean, areagotu egingo da mendian izan beharko dugun errespetua eta arreta. Denok behar dugu birmoldaketa.

Hemen aipatu ditugun lan horiek guztiak daude otsoa etorri aurretik egiteko, eta Arkamurkaren iritziz, horretan hasi beharra dago buru-belarri, inplikatu guztiok elkar hartuta. Ez da bidezkoa, gure ustez, sektore baten mesedetan gizarte osoaren onura den otsoa tiroz botatzea, hanka gure lurraldean jarri orduko. Horrela konpondu nahian gabiltza basurde eta orkatzen ugaritzeak, ehiztarien nahien arabera uxaldiak antolatuz, edo ehiza-parada batzuen baimen-eskaera greba batez presioa jasanez.

Espero dezagun otsoaren presentzia ez etortzea tiro-hotsez (ofizial edo furtiboz) lagundua.

 

Zarauzko Arkamurka Natura-Elkartea

2021/04/11

ZARAUZKO ASTI URBANIZATZEN KIROLAREN IZENEAN

Prentsaren bidez gaur jakin dugu, Zarauzko alkate Xabier Txurrukaren deklarazioak aipatuz, Asti aldeko kirolgunean atletismoko pista berria, beste futbol zelai bat eta padel-pista estalia egiteko proiektua darabiltela esku artean, 25.000 metro koadro gehiago handituz kirolgunea.
Hauteskunde-giroa, alde batetik, eta, bestetik, alkate arkitektoaren izaeragatik, obrak eta obrak hedatzen ari dira herrian eta etorkizunerako proiektuak ere bai. Adibide bezala, azken astean Eguzki-Izarren egin nahi den etxegintzaren aurka agertu da Arkamurka. Hauteskunde-kanpainan ere hori da salduko dena, alegia, agindutako obra guztiak martxan daude eta hurrengo legealdian beste obra hauek egingo ditugu.
Astiko kirolguneari buruzko alkatearen proiektua Arkamurka Natura-Elkateak gaur prentsaren bidez jakin du. Arkamurka Elkarteak urteak daramatza Astiko kirolgunearen inguruko ideiak eta irizpideak ematen bai herritarrei, bai Udala berari ere. Beraz, lotsagarria iruditzen zaigu Xabier Txurruka alkateak bere proiektuari buruz orain arte hitzik ez esatea Arkamurkari.
Ondotxo daki Arkamurka elkarteak Udalak ez duela zertan eginik Arkamurkak pentsatzen duena, baina gizalegea dela iruditzen zaigu herrian eremu horretaz hainbeste arduratu den elkarteari gutxienez aurrez bere asmoen berri ematea.
Bestalde, Arkamurka Elkarteak hainbat aldiz adierazi du bere iritziz orain kirolgunea ez den gainerako eremua nekazaritzarako izendatu eta gorde beharko litzatekeela. Eremu hori nekazaritzarako erreserbatuz, bi gauza lortzen dira, batetik, nekazaritzako lur bat izendatzea herrirako nekazari-gaiak sortzeko. Lur horien kudeaketan udalak parte hartu beharko luke, hain zaila den nekazaritzako belaunaldien txandaketa gerta dadin herrian.
Bestetik, autopistatik iparraldera dagoen Astiko beste eremua Udalak, Iñurritzako biotopoa bezala, Kontserbazio Bereziko Eremu izendatu nahi du, gure pozerako. Arkamurka Elkarteak, ordea, autopistaren bi aldeak ekologikoki erabat loturik ikusten ditu, Kirolgunearen inguruko zelaiak neguko hegazti askoren pausaleku baitira eta soro tarteetako erretenak ur-landare eta anfibio-mota askoren bizitoki. Bailara osoa da kontserbazio-araupean jarri behar dena.
Arkamurka Elkarteak ez du ondo ikusten eremu hori, gaur “erreserba” kalifikazioa duena, apurka-apurka urbanizatuz okupatzen joatea, bailara osoko planteamendua egin gabe.

Arkamurka, Zarauzko Natura-Elkartea

IÑURRITZAKO BIOTOPOA ZABALTZEKO AUKERA ZARAUTZEN

Zarauzko Udalak Iñurritza eta Iritaren artean dagoen Eguzki-Izarra eremua (lehen Zarautz-Garden, Zubiondo jatetxearen parean) eraikitzeko proiektua abiarazi du: hiru etxe (behea + 5 solairu) eta hotela (behea + 6 solairu) eraikitzeko asmoari bide eman dio, eta horrek Arkamurka elkartean asaldura eragin du.   

Badira 30 urte Arkamurka Natura-Elkarteak “Erriberetako Parkea” proiektua aurkezten ziola Zarauzko Udalari. Proiektu horretan Iñurritza (orain biotopo), Irita eta Asti naturalizatu eta babesteko eskaera egiten zen, bertako hezegune horietan zegoen eta dagoen aberastasuna medio. Uholdeen aurkako neurri gisa ere gomendagarria dirudi. 

Urte hauetan ez dira gutxi izan proiektu horrek izan dituen oztopo, eraso eta aitzakiak, baina lortu da Iñurritza biotopo eta Babes Bereziko Eremu izendatzea eta naturalizatzea. Bestalde, Irita eta Asti gaur eraikinez estali gabe daude. Iritan ez zen gauzatu  planifikatutako industrialdea. 

Ez dugu esango Arkamurka Elkartearengatik kontserbatu direnik hezegune horiek, baina ezezkorik ere ez genuke sinetsi nahi, Arkamurkaren ahalegina etengabea izan baita URA, Aldundia, Jaurlaritza eta Udalaren aurrean. 

Berri onak ditugu orain, Zarauzko Udalak agertu du jada, txosten bereziak eskatuaz, hiru eremu horiek eraztun berde-urdina barnean sartu eta Iñurritzako biotopoaren barnean sartzeko hirurak. Poztuko ginateke benetan hori dena gauzatuko balitz, Udalkide guztien arteko adostasunez. 

Hiru eremu horiek babesteak sortzen ditu hirigintzako asmoak aldatzea ere, behingoz Zarauzko Hirigintza  Orokorra (ZHAPO) aldatuaz, adibidez. 

Hiru eremu horiek batera babesten badira, zentzuzkoa dirudi hiru eremu horiek fisikoki komunikaturik egotea, horietako animalien, landareen eta uren batetik besterako sartu-irteerak errazteko. Horregatik Irita eta Astiren artean autopista-irteerak sortzen duen etena aztertu behar da eta baita ere Irita eta Iñurritzaren artekoa. Arkamurka Elkartea Eremu horretan ezer eraikitzearen aurka dago. 

Otsaileko Plangintzako Aholku Batzordean Arkamurkak Udalari eskatu dio Irita eta Eguzki Izarra eremuetako hirigintza-proiektuak baztertu ditzala behingoz eta aldatu dezala ZHAPOa Iñurritza errekaren ekialdeko arroa hirigintzatik babesteko. Alegia, zabaldu dezala Iñurritzako Biotopoa Eguzki-Izarretik Iritan barrena Astiraino. 

Hurrengo idatzietan zabalduko ditugu hemen azaletik adieraziak. 

Zarauzko Arkamurka Natura-Elkartea 

Aralarko pista 'berria'-k

Izan ere, une honetan egiten ari diren pista ez da Aralarko pista bakarra, baizik eta lehendik zeudenei gehitu nahi zaiena: zehazki, Aralarko bihotzean den Saltarriko abere itxiturara iristeko, bost txaboletatik pasaz, 4,4 km luzerako eta 3,5 metro zabalerako pista egitea aurreikusten da, 96 metrotan, batez beste, 5 metroko altuera izango duen harri lubetarekin. Enirio-Aralar mankomunitatearen aginduz egina dago dagoeneko Goroskintxuraino iristen den zatia, nahiz eta obra-proiektuaren informaziorik ez duten zabaldu lanak hasi eta hamabost egun pasa arte.

Gaia ez da berria. Enirio-Aralar Mankomunitateak 2003an onartutako plangintzan jasota dago Goroskintxutik gora pistak egiteak onura baino kalte askoz gehiago ekarriko lituzkeela, eta egun gauzatzen ari diren proiektuak ez du azaltzen ondorio horretara iristeko arrazoiak zertan aldatu diren. Hala ere, egiten ari direnaz gain, Enirio-Aralar mankomunitateak 2017rako eta hurrengo urteetarako pista gehiago egitea onartu du, txabola guztietara iritsi arte.

Artzaintza da Aralarren pista berriak egiteko beharra justifikatzen dutenen argudio nagusia. Azken hilabetean artzain profesionalak entzun eta irakurri ditugu hedabideetan euren lanbiderako erraztasunak, alegia, mendian ibilgailuz ibiltzeko aukerak eskatzen. Halaber, Tolomendi landa garapen agentziako Iker Karrera teknikariak emandako elkarrizketan (Tolosaldeko atarian) hitzez hitz dio: «[...] Aralar posible egiteko abeltzaintza beharrezkoa baldin bada, [...] bideak ezinbestean onartu beharrekotzat hartu behar dira. Bideen aurkako jarrerak automatikoki esan nahi du abeltzaintzaren aurkako jarrera dagoela, ez baitira biak posible». Ez da egia. Batetik, artzaintzak eta abeltzaintzak, berdin nekazaritzak, bizi duten gainbehera mendiko lanaren zailtasunei egoztea gezurretan aritzea delako; eta bestetik, natur balioen etengabeko galerarik gabeko abeltzaintza posible ez ezik, beharrezkoa delako etorkizun jasangarria irudikatu nahi badugu.

Aralar parke naturala da, Natura 2000 Sareko Babes Bereziko Eremua, eta Foru Aldundia da kudeaketaren arduraduna baita Enirio-Aralarko mankomunitatearen lurretan ere. Foru Aldundiari dagokio bertako ondare naturala kontserbatu, zaindu edota berreskuratzea. Harrigarria ez ezik, benetan salatzekoa da erakunde honek auzi honetan erakutsi duen jarrera. Prozedurari dagokionez, lotsagarria da tamainako ingurumen-eragina daukan proiektuaren informazioa ezkutatzeko egindako ahalegina, eta benetan kezkatzekoa proiektua halako gabeziekin baimendu izana: ez da azterketa geoteknikorik egin (nahiz eta pista egingo den eremua karstikoa izan eta leize, galeria edo kobaren batekin topo egiteko aukeraz gain, akuiferoetan eragiteko arriskua egon), aztarnategi arkeologikoak oso modu interesatuan hartu dira kontuan eta aztarnategi paleontologikoei buruzko txostena falta da, lurzoruan eragingo den higadura ez da aintzat hartu, Europar Batasunak babestutako espezie eta habitatak dauden lekuetatik pasako da, ikaragarrizko inpaktua izango du paisaian, (Aralar paisai mota hauskorra bezala dago katalogatuta EAEko Paisai Berezi eta Apartekoen Inbentario-Katalogoan, eta ondorioz, pisten inpaktua absorbitzeko ahalmenik ez duela ulertzen da) etab. Laburtuz, proiektuari onarpena emateko ingurumen-inpaktuaren ebaluazio sinplifikatua baliatu da, Aralarko Natur Baliabideen Antolamendurako Planaren (1994) arabera zorrotzagoa den Ingurumen-inpaktuaren banakako ebaluazioa beharko lukeenean. Ondorioz, pisten proiektu honentzat ez da alternatibarik proposatu.

Bestalde, larria bada aldundiak natur ondarearen defentsan erakutsi duen arduragabekeria, are larriagoa da pistaren alde dauden gainerako interesatuekin auzia behar ez den lekuan kokatzeko baliatzen ari den estrategia. Pisten proiektuaren interes kontrajarriak ekologisten eta artzainen kontrako eztabaidara mugatzea da estrategia horren helburua, auzia mendia aisialdirako baliatu nahi dugun kaletar ezjakinen eta artzain sakrifikatuen interesen arteko lehian irudikatzeko. Natur ondarearen kontserbazioa desio dugunon eta naturaren ustiapenetik bizi direnen arteko dikotomia bilatzen da: kalea/baserria, lana/aisialdia, kaletarren ezjakintasuna/abeltzainen beharrak. Aldundiaren estrategiak herritarrak aurrez aurre jartzera behartzen gaitu, egoera erabat desatseginak biziaraziz. Auzi hau natur ondarearen kontserbazioaren eta ustiapenaren arteko lehian kokatu behar da, eta Foru Aldundiak berebiziko ardura du kontu honetan, bere egitekoa baita Aralarko ondare naturala zaintzea.

Aralar antzinatik baliatu dugu artzaintzarako, eta uka ezina da bertako landaredia horren ondorioa dela. Hain maitea eta gurea sentitzen dugun Aralarko paisaia erabat aldatuko litzateke bertatik ardiak eta bestelako aziendak kenduko bagenitu. Baina, hori ez dago zertan interpretatu bioaniztasunaren galera bezala, aitzitik, pixkanaka-pixkanaka basoranzko bidea hartuko luke gaur gailentzen ez diren landareei esker. Gaur-gaurkoz, ez da hau natur kontserbazioniston eta ekologiston nahia. Maite ditugu Aralarko paisaia zein bertatik bizimodua ateratzen duten artzainak, eta zer esanik ez haiek egiten duten gazta. Natur balioen kontserbazioaren eta ustiapenaren arteko oreka defendatzen dugu, eta horregatik eskatzen diogu Foru Aldundiari dagozkion ardurak bete ditzala eta geldi dezala berehala proiektu hau.

Aitziber Sarobe Egiguren 

Aralar: Kaletarren aisialdia ez da gakoa

Andoni Egañak igandeko bere idatzian kaletarren larrutik hitz egin du eta une batean honela dio: “Lana ardatz duena hobetsi aisiarterako behar dugunon artean”. Esaldi horretan lana eta aisialdia jartzen dira aurrez aurre. Ez da hori niretzat planteamendu egokia Parke Natural bati buruz ari garenean, kontserbazioa jarri beharko litzateke lana eta aisialdiaren aurretik.

Parke Natural baten gainean gozatzen dut, nahiz eta bertara ez joan, jakiten dudanean animaliak, landareak, perretxikoak, errekak, akuiferoak, eta abar ondo zainduta daudela, aske eta ez uxatuak, edo lerden eta hedakor. Pozten naiz bertako giza jarduerak naturarekiko errespetuz gertatzen direla jakitean. Tristetzen naiz ehiza, perretxiko-bilketa edo ahuntzak baimentzen direla jakiten dudanean edo artzain profesionalen aitzakiarekin auto-kopurua handitzen ari direla jakitean.

Administrazioa, aldiz, parke horiek zenbat pertsonek bisitatzen dituzten kezkatzen du, zenbat milioi izan diren aurten edo iaz baino gehiago izan diren. Parke Natural deklaratzean aparkalekuak egiten dira, interpretazio-zentroak, picnic-guneak, mendiko bideak zabaldu, ... Horretan gastatzen da dirua, gune horietako aurrekontuetatik kontserbazioari dagokiona % 5 ingurukoa bakarrik izanez. Zenbat bider entzun dugu kontserbazio-kezka dutenen ahotik, parke deklaratzeak (modu horretan kudeatuz) gune horien hondamena ekarri duela.

Kaletarrok norbaitek jotzen duen txilibituaren harira funtzionatzen ohituegiak gaude eta kalean inolaz onartzen ez dugun bezala portatzen gara mendian eta okerrena da inork ez digula bestela ibiltzen erakusten edo behartzen.

TALAIMENDIKO TXALETAK

Talaimendiko etxebizitzak. (Aiora Larrañaga Solaberrieta) HITZA

Udalak oraintsu eman dio hasierako onespena Talaimendin eraikin berriak egiteko Hiri Antolamendurako Plan Orokorraren aldaketari. Funtsean, hauxe onetsi dena: hainbat gunetan etxebizitza bakarreko txaleten ordez, bi etxebizitzetakoak egitea; eta beste hainbatetan, etxebizitza bakarreko txaletak lauzpabost etxebizitzetako etxe-blokeekin ordezkatzea. Alegia, jatorrizko eraikigarritasun-azalera mantenduz, etxebizitza kopurua handitzea.

Talaimendiko hirigintza-plana onartu zenean eremu hori Iñurritzako Biotopotik at gelditu zen, eta orduan ere, erabaki hura gogor gaitzetsi zuen Arkamurka Natura-Elkarteak hainbat arrazoiengatik. Batetik, eremu hori Zarauzko hirigunetik at dago, eta askotan azaldu izan dugunez, gure ustez, Udalak ez luke onartu behar gaurko hiri-eremua eraiki arte hortik kanpo kokatutako hirigintza-planik; ez orduan eta ez orain. Bestetik, etxebizitzen tipologia ere salatu genuen. Arkamurkaren ikuspegitik etxebizitza bakarreko txaletak eraikitzean lurzoruaren erabilera desegokia sustatzen da. Azkenik, hiri-eredua aipatu behar da. Talaimendiko etxebizitzen planak ez zion erantzuten, denborak erakutsi digun bezala, Zarauztarren etxebizitza beharrei. Hiri-eredu horren baitan etxebizitza espekulaziorako baliabide bihurtzen da, eta Talaimendiko txaletekin gertatu denak erakusten digu ikuspegi horren zentzugabekeria.

Prozedurari dagokionez, ere, badago zer aztertua. Udalak badu izendatua Aholku Batzorde bat, hainbat sektoretako jendez osatua, haien artean Arkamurka Natura-Elkartea. Dagozkion baldintzak betez, Batzorde horren bilera eskatu genuen irailaren hasierarako Talaimendiko txaleten gaia tratatzeko. Bilera Udaleko Plenoan Plan Orokorra aldatzea onartu ondoren izan da deitua, azaroan. Udalkide inork ez du Batzorde honen bilera-eskaea kontutan eduki.

Talaimendiko txaleten hirigintza-plana astakeria zen gure ustez, eta denborak erakutsi digu arrazoia genuela. Ez dugu ulertzen udalak zergatik lagundu behar duen porrot egin zuen ekimen horretan. Gure ustez ez da Udalaren egitekoa eremu horretako etxebizitzen eraikuntza sustatzea, eta ez dugu onesten Plan Orokorra etxebizitza gehiago egiteko (etxe-blokeak medio) aldatzea.
Ondorioz, Udalari bere ekimenarekiko gure gaitzespena erakutsi diogu, eta bide batez, eraiki gabe dagoen lurzorua bere horretan uzteko eskatzen dugu.

ARALARREKO ARTZAINTZA

Aralarreko artzaintza, eta artzaintza orokorki, azken aldian eztabaida-gai izaten ari da, itxuraz posizionamendu kontrajarriak azalduz nekazal alorreko eta kontserbazioaren aldeko jendearen artean.

ENBA aldizkarian agertu diren artikulu batzuk motiboa eman didate gauza batzuk esateko eta kontzeptu batzuk zehazteko. Ni Aralarreko artzaintzaren aldekoa izanik ere, ezin ditut esaten diren gauza batzuk besterik gabe ontzat eman artzaintzaren defentsa egiteko badira ere.

1.-Mendiko artzaintza funtsezkoa da larreak mantentzeko.

Ados, artzaintzarik ezean oraingo larreak desagertuko lirateke eta Aralar mendia basorantz abiatuko litzateke, pagadirantz, beti esan ohi den bezala, mendia zikindu egingo litzateke. Altitude hauetako landarediaren joera basorantz jotzekoa da eta giza-jarduerak ekiditzen ez badu basorantz abiatzen da. Joera horri kutsu negatiboa eman beharrik ez legoke.

2.-Balio handidun ondare naturalak dira.

Ados. Milaka urtetako ondare bat dira larre hauek eta argi dago ondare natural bat direla, ez direla ondare arkitektonikoak. Ondare horiek, ordea,  giza-jarduera batek, artzaintzak, sortutako larreak dira. Ondorioz, artzaintzaren desagertzeak berez larre horien desagerpena ekarriko luke edo gune txiki batzuetara murriztea. Larre zabal horiek aukera eman dute hainbat espezie basati (landare zein animalia) bertan bizitzeko. Aralar osoa baso bihurtuz gero, espezie horien atzerakada edo desagerpena ekarriko luke dudarik gabe, baina halere esan behar da sortuko litzatekeen egoera ere (pagadia) ondare natural izaten jarraituko lukeela (Zenbat gauza zoragarri entzun izan ditugun Nafarroako pagadiei buruz).

3.-Artzaintzaren murrizketak galera bat (dakar) dibertsitate floristikoan.

Baieztapen hau egiten dute EHUko ikerlari batzuek egindako ikerketa baten ondorioetan oinarrituz. Begirune eta errespetu osoz aintzat hartzen ditut larre-zati horietan ikerlariek egindako lanak, noski, baina oraingo larreak babesteko asmoetan dabiltzanak kontu handiz ibili beharko lukete argumentuak bereganatzekoan, ez dira argumentu okerrak erabili behar.

Ekologiako oinarrizko legeek diote ekosistema bat egoera klimazikora (Aralarreko kasuan basorantz) hurbildu ahala bere dibertsitatea handituz joaten dela. Ekosistema beteko dibertsitateaz hitz egitean ez dira bakarrik landareak kontutan hartu behar (dibertsitate floristikoa) baizik eta ingurune horretako bizidun guztiak.

Beraz, egokiago litzateke “galera” hitzaren ordez “aldaketa” erabiltzea, kutsu negatiboa kenduz.

4.-Aralar parke naturala da

Artzaintzaren aldeko defentsa sutsuak entzuten ditugu nonahi, gure ondare kultural, gastronomiko, historiko eta gure pasaia eta ingurunea babesten duen jarduera balitza moduan. Artzainen bizibidea ere aipatzen da, noski, bidezkoa denez. Ahazten da askotan, ordea, Aralarren kasuan, beste larretoki asko bezala, parke natural baten aurrean gaudela eta horrek ikuspegi berezia ematen diola gaiari.

Parke Natural baten filosofia nagusia eremu horren kontserbazioa eta naturalizazioa da. Beraz, eremu horretan egiten den giza-jarduera orok filosofia horretara makurtu beharko luke, artzaintza bera ere bai, noski. Gogoratu behar da Europatik urtero datozen dirutzak kontserbazioaren izenean datozela eta ez artzainen proiektu ekonomikorako. Beraz, kontserbazioaren mentalitatea asimilatu beharko dute beti artzainek eta laguntzak horiek kudeatzen dituzten erakundeek.

Artzaintzak kalteak ere ekarri dizkio mendiari, adibidez, deforestazioa (gehiegizkoa askotan) eta higadura hainbat lekutan. Gaur egun ingurumen horren kontserbazioaren aldeko ekintzak gauzatzean artzainek gogotsu onartu beharko dituzte hainbat muga eta arau eta jadanik hainbat onartzen dituzte . Parke natural horretan dena ez da libre artzaintzaren alde. Adibide nabarmena  ahuntzena da, nire iritziz, erabat debekaturik egon beharko bailuke ahuntzak libre edukitzea.

Gogotsu diot, kontserbazioa eta artzaintza (edo edozein nekazal jarduera) kontrajartzeko gogo handiegia sumatzen dudalako sarritan. Adibidez, ENBAkoek udazkenean sortuko den Jaurlaritzari aldez aurretik espreski eskatu diote:“ingurumen zaintzak nekazal jarduera arriskuan edo kinkan jar ez dezan”. Itxuraz ematen du Euskal Herriko nekazaritzaren gainbehera  ingurumen-zaintzak sortu duela.

Kontserbazioa eta artzaintzaren arteko bateraezintasuna aldarrikatzen dabiltzanei aurreratu nahi nieke parke natural batean bietako bat aukeratu beharko balitz, kontserbazioa aukeratu beharrean izango litzatekeela gure gizartea eta, horregatik, bien arteko konponbide eta bizikidetzaren aldeko ahalegina dela nagusitu beharko den apustua.

Sindikatu berak eskatzen dio Jaurlaritza berriari: “ingurumen  politikan nekazal jarduera txertatzeko”. Nik eskatuko nuke kontserbazio edo zaintzaren irizpidea nekazal jarduera guztietan txertatzea, jasangarritasuna eta iraunkortasuna bermatze aldera. Baina, hau esanik ere, eremu babestuen kasuan (parke naturalak, KBE (ZEC), biotopo, eta abar) kontserbazioaren menpe daude beste giza-jarduera guztiak, nekazaritza barne. Eremu babestuetan kontserbazioarekin bateragarriak diren jarduerak bakarrik baimendu behar dira, tradizio handikoak izan edo sortu-berriak.

Artzaintzan aldaketa handiak  ikusi ditugu gure gazte garaitik hona, adibidez, artzaina bere artaldearekin batera bizi zen garaitik, egunero herrira etortzen den gaurko egoerara. Horretarako hainbat erraztasun jarri zaizkie artzainei, sarritan gehiegizko pista-sarea sortuz edo pista horien erabilera okerrak ugalduz. (Orain ere bada hautsak harrotu dituen beste pista zabal bat egiteko proiektua). Artzainen txabolak ere hobetu dira, beharra bazutenez, baina tertziarizazio-arriskua ere azaldu da. Gaztagintza jada ez da mendian egiten, gehiena instalazio egokietan egiten da beheko bailaretan. Hori dena ondo iruditzen zait behar den bijilantzia egiten bada eta abusuak ekiditzen badira.

Aralarreko larreak, hango artaldeak eta hango paisaiak estimatu eta irautearen alde gauden beraiek ikusten ditugu nola kontserbazio eta naturalizazioaren aldeko ekintzak begi txarrez ikusten dituzten. Planteamendu okerra dutela uste dut, bi ikuspegiak bat egitetik letorke etorkizuna.

Noski, badira gai polemikoak eta hitz eginez konpondu beharko direnak, baina kontserbazioaren aldeko proposamenei ezin zaie printzipioz ezezko biribil batekin erantzun parke natural batean, Aralarreko kasuan bezala. Gai polemiko batzuk aipatzekotan: putreak, ahuntzak, pistak, otsoa, ...

Otsoa aipatu dut ENBAk  gai hori ere aipatu diolako etorkizuneko Jaurlaritzari. Euskaldunok nahi edo ez, otsoa badator gure lurraldeetara, baita Aralarrera ere.  Ailegatzen denean, parke natural bat denez,  ardiak eta otsoa elkarrekin bizitzeko neurriak hartu beharko dituzte artzainek, oraingo ohitura asko aldatuz, adibidez, berriro artzaina eta ardiak elkarrekin bizi beharra mendian, edo artaldeak gauean bildu eta zaindu beharra. Horrek, beste gauza batzuekin batera, kostu berriak sortuko ditu, laguntzak ere handitu beharko litzaizkieke inguru horietako artzainei eta herritarrak ere prest egon beharko dugu gastu horiek asumitzeko, gure zergetan edo hango artzainek sortutako gazta erosterakoan. Administrazioak ez dakit ezer egiten ari den gai honen inguruan, baina sindikatuek ez daude lo, diote hitzez hitz: “otsoa arriskuan dauden espezien zerrendan ez sartzeko konpromezua” eskatu diote aurrez  datorren irailean aukeratuko den Jaurlaritzari, alegia, bestela esanda, Bizkaian iaz bezala, agertzen den otso oro hiltzeko.

Bide okerra deritzot jarrera horri. Bateragarritasuna bilatu behar da ustiapena, jasangarritasuna eta kontserbazioaren artean. Sarri esaten bezala, lurra maileguan jaso dugun ondarea da eta urte luzez mantentzeko obligazioa dugu.

Martxel Aizpurua

Oharra: Idatzi hau bidali da ENBA Sindikatura, Enirio-Aralarko Mankomunitatera, Gipuzkoako Foru-Aldundiko Ekonomia Sustapena, Landa Ingurunea eta Lurralde Orekako Sailera eta Eusko Jaurlaritzako Ingurumen eta Lurralde Politikarako Kontseilatzara.

GAIARI BURUZ ARROSA IRRATIAN EGINDAKO EZTABAIDA BAT HEMEN

BIOANIZTASUNAREN KONTSEILUA GIPUZKOAN, AZKENEAN

Legealdiaren bukaeran, ia garaiz kanpo, baina agindutakoa bete du Gipuzkoako Foru Aldundiko 

Mendiak eta Natura Ingurunea saileko zuzendaritzak: arlo horretan adituak direnekin, eta

administrazioetako zein gizarte eragileen parte-hartze zabalarekin mahai teknikoa osatzea

(apirilaren 14an Foru Aldundiko Gobernu Kontseiluan). 

Legealdia hasi bezain pronto Gipuzkoako Natur Taldeek egindako eskaera izan da hau. Legealdi

honetan onartu den ekimenik garrantzitsuena da gure ustez Landa Garapeneko azpisailari

dagokionean, eta kargua hartu eta berehala agindu zuten aldaketaren bidean eman den

aurrerapausorik handiena, ezbairik gabe.  

Izan ere, gure ustez, orain gutxi arte Gipuzkoako Aldundiak zenbait lobbyren (egurzaleak,

ehiztariak, kudeaketaren “aditu” diren enpresa zenbait …) mesedean egituratu dituen

erabakiak hartzeko, parte-hartzean eta gardentasunean oinarrituko den aholkularitza-organoa

(Bioaniztasunaren Kontseilua) sortu da. Mahai tekniko hau osatzea ezinbestekoa da, beraz, 

sail horren kudeaketa arduratsua eta eraginkorra egiteko.

Zuzendaritza horretatik Mendien Araua aldatzeko egindako ahaleginak erakutsi bezala, ondare

publikotik irabazi pribatuak lortzea lehenesten diren politikak bultzatu dira gaurdaino, eta

horretan onuradun izan diren enpresek eta partikularrek gogor egi(te)n diote politika horiek

aldatzeko edozein ekimeni. Egurzaleen lobbya izan da eragilerik ikuskorrena borroka horretan,

baina ez da ulergarriagoa EHNE-Gipuzkoa eta ENBA nekazal sindikatuen jarrera. Lehen

sektorea gure herrian nola dagoen ikusita, politika horien aldaketak eskatzen ditugunon artean

aliatuak bilatzeko ahalegina egin beharko luketelakoan gaude, sektorearen etengabeko

gainbehera erakusten duen status quo honen defentsa egiteari utzita. 

Natur kontserbazionistak gara, ondare naturalaren kontserbazioa, eta ahal dela

berreskurapena da gure helburua. Baina, badakigu hori ezinezkoa dela landa eremuan bizi eta

lan egiten dutenen lankidetzarik gabe. Pentsamendu horri erantzuteko sortu zen Europan

Natura 2000 sarea 1992ko maiatzaren 21ean ezarritako 92/43/EEE zuzentarauaren agindura.

Habitat Naturalen eta Fauna eta Flora Basatiaren Kontserbazioa izena eman zitzaion 

zuzentarau honen xedea da Europan mehatxatuenak dauden habitat eta espezieen

biziraupena bermatzea epe luzera begira, gizakiak eragindako bioaniztasunaren galera gelditu

eta ekiditeko. Zuzentarauan argitzen du, bestalde, xede hori garapen jasangarriaren bidetik

baino ezin dela gauzatu.  

Europar Batasunak natura babesteko garatu duen erremintarik eraginkorrena da Natura 2000

sarea. Tokian tokian behar bezala garatzeko ezinbestekoa da ingurune naturalean eta fauna

eta flora basatian adituak direnen iritziak eta ezagutzak kontuan hartzea ez ezik, landa

eremuaren kudeaketan txertatzea. Horretarako sortu da Bioaniztasunaren kontseilua, mahai

tekniko horrek izan behar duelako Gipuzkoako bioaniztasunaren kontserbazioaren

kudeaketaren ardatza.  

Denon ardura da jaso dugun natur ondorea zaintzea; gurea ez ezik, datozen belaunaldien

bizimodua kaltetu gabe. Ondorioz, kontseilu hau eraginkorra egiten laguntzea eskatzen diegu

datozen egunetan kanpainan sartuko diren ALDERDI POLITIKO GUZTIEI, naturaren eta

ingurunearen defentsan hartuko dituzten konpromisoen zerrendan sartuz.   

Gipuzkoan, 2015eko apirilaren 29an

Sinatuta: 

Itsas Enara OE 

Arkamurka Zarauzko NT

Eguzki 

Mutrikuko NT

Herrio Orioko NT 

Ugatza OE

Ekologistak Martxan 

Zumaiako NT

Erkaxo Azpeitiko NT 

Katamarrua Zestoako NT

Landarlan Goierriko NT 

Ondarroa 12 milia

aritzalde Naturzaleen Elkartea 

Okil Beltzak Elgoibarko NT

Osina Natur Taldea

EHIZTARIEN LOBBYAK PRENTSAN

ADECAPen eta ONCren burugabekeriaren aurrean

ADECAPek, arma- eta kartutxo-saltzaileek kontrolpean duten elkarteak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako foru-aldundiei pagausoa kontrapasan ehizatzeko baimena eman dezaten eta ‘kontrapasa’ hitza erabili beharrean ‘ehizaldiaren luzapena’ terminoa maltzur erabilita oraintsu eginiko eskaera dela eta, behean sinatzen dugun talde naturazale eta kontserbazionistok hau helarazi ahi diogu iritzi publikoari:

• Sarasketa jaunak berak aitortua dio prentsari terminologia horrela erabiltzea azpikeria hutsa dela. Iturria: http://www.elnortedecastilla.es/20130814/local/gobierno-proyecta-ampliar-permiso-201308132018.html. Pasartea: Y eso supondría que en Euskadi se aplicasen los mismos periodos que en el sur de la Península. ¿No es eso contradictorio con la resolución judicial que prohíbe la contrapasa en el País Vasco? Sarasketa sostiene que no, ya que estaríamos hablando de una prórroga para las torcaces y no de un periodo específico para contrapasa. Aunque, en esencia, viene a ser lo mismo.
• Hegaztiak kontrapasan ehizatzeko debekua EB osoan indarrean dagoen debeku orokorra da. Aurreikusita dauden salbuespen-kasu guztietatik batek ere ez du babesten ADECAPen eta ONCren nahia. Izan ere, lehenago ere erabilitako argudio berberak erabili dituzte oraingoan, EHJANen eta Espainiako Auzitegi Gorenaren eta Europako Batasunaren Luxenburgoko Justizia Auzitegiaren epaiek behin eta berriro indargabetuagatik ere. Luxenburgoko Auzitegiak emandako epaiak ezin argiago erabaki zuen ezen el requisito de que no haya otra solución satisfactoria no concurre si la medida que autoriza la caza con carácter excepcional (en contrapasa) está destinada únicamente a prorrogar los períodos de caza de determinadas especies de aves en territorios ya frecuentados por éstas durante los períodos de caza ordinarios.
• Proposamenak, beraz, dagoeneko aztertuta eta epaituta dagoen kontu bat dakar berriz; ezinbestean hartu behar da bestek delitua eginarazteko saiotzat. ADECAPek nahi du norbaitek prebarikatzea, duela urte batzuk Jose Luis Garai Bizkaiko foru-diputatuak bezala, zeina delitu hargatik (pagausoak kontrapasan ehizatzen lagatzeagatik hain zuzen, jakinik legearen kontrakoa zela) epaitu eta zortzi urtez gaitasungabetu baitzuten (http://elpais.com/diario/2001/02/19/paisvasco/982615215_850215.html). Ez da ahaztu behar, halaber, Aznarrek berak indultatu zuela gerora Garai jauna.

Hori guztia pagausoaren kontserbazio-egoera eta haren ugaritasuna gorabehera. Europak bere hegaztiak kontserbatzeko politikaren oinarrizko elementu bat da horiek ez ehizatzea ez ugaltze-sasoian, ez, migrarien kasuan, eztai-aurreko migrazioan (kontrapasan) ere. Gaur egun EAEn pagausoa ehizatzeko zabalik dauden sasoiek agortu egite dituzte legez baimendu daitezkeenak (eztai-ondoko uda-sasoia, eztai-ondoko pasea eta negualdia), eta beraz ez dago horiek areago luzatzerik.

Horregatik guztiagatik, ADECAPen eta ONCren proposamena salatu nahi dugu behean sinatzen dugunok, funtsik eta edukirik gabeko ekimen merkea delako, gizartea oro har eta bereziki ehiztariak manipulatzeko saioa delako (Sarasketak bururen bat aurkeztu behar die jarraitzaileei), eta batez ere delitua eragiteko saio ezin agerikoagoa delako. Gaiaren eskumena duten foru-arduradunei, tekniko zein politiko, dei egiten diegu beren jarrera erakus dezaten, eta gogorarazten diegu auzia hiru lurraldeetako ehiza-kontseiluetan aztertu behar dela. Arma- eta kartutxo-saltzaileen lobbyaren eskaerari men eginez gero delituan eta errorean tematzea lekarke. Halaber iragartzen dugu sinatzaileok delitugileen eta delitu eginarazleen aurka ekintza penalak abiaraziko ditugula.

Donostia, 2015eko urtarrilaren 22an

Sinatuta:

• Itsas Enara OE
• Arkamurka Zarauzko NT
• Eguzki
• Instituto Alavés de la Naturaleza
• IZATE Asociación Medioambiental Ingurugiroaren Taldea
• Mutrikuko NT
• Herrio Orioko NT
• Ugatza OE
• Ekologistak Martxan
• Zumaiako NT
• Erkaxo Azpeitiko NT
• Katamarrua Zestoako NT
• Landarlan Goierriko NT
• Ondarroa 12 milia
• Haritzalde Naturzaleen Elkartea
• Okil Beltzak Elgoibarko NT
• Berdeak
• Osina Natur Taldea
• Kima Berdea Ekologista Elkartea

Zarautz eta hondar grisa

 Argazkian ikusten den bezala bi hondar motaren arteko kolorea oso ezberdina da

Olatuek gogor kolpatu dute aurtengo neguan Kantauriko itsasertza eta euskal kostan zehar hainbat izan dira sorturiko kalteak. Zarauzko kasuan, egitura ezberdinek jasan dituzte kolpe hauek eta hondartzak ere aldaketa naturalak izan ditu. Kalteak konpontzeko, Espainiako Gobernuak diru kantitate bat onartu zuen. Horrela, hainbat konponketa lan egiten hasi ziren Zarautzen ere eta konponketa-lan horien artean, Jaizkibeldik ekarritako hondarra eskaini zion Espainiako Gobernuak Zarauzko Udalari. Itsasertza Espainiako Gobernuaren eskumena bada ere, horrelako jarduera bat egin aurretik Udalari egingo duenaren berri eman behar baitio. Zarauzko kasu zehatzean, Udalaz gain, Gipuzkoako Foru Aldundiak ere bazuen hondar mugimendu honen notizia, Zarauzko itsasertzean Iñurritza babesturiko biotopoa dugulako.

Arkamurka Natur Elkarteak, neguan izan genituen olatu hauen nondik norakoak azaltzeko, martxoan hitzaldi bat antolatu genuen. Aurtengo neguko olatuen ezohikotasuna aztertu zen, hondartzaren funtzionamendua hobeto ulertu eta hondartzaren eta dunen egoera zein zen ikusi. Hitzaldira Udaleko hainbat ordezkari hurbildu ziren, tartean Ingurumen Zinegotzia. Bertan, argi ondorioztatu zen Zarauzko hondartza sistema itxi bat dela, hondarra ez dela galtzen eta aurtengo egoera mugimendu naturalen ondorio zela. Alegia, Zarauzko hondarzak ez zuela hondar ale bakar bat ere behar, pazientzia pixkat bakarrik.

Hondarra behar duen hondartza bat dugun kasuetan eta kanpotik hondarra ekartzea beste aukerarik ez dagoenean, elkartu nahi ditugun bi hondar hauek bateragarriak diren aztertu behar da. Bateragarriak diren edo ez erabakitzeko, hainbat dira kontutan eduki beharreko hondar-ezaugarriak; gehitu nahi dugun ondar berriaren konposizioa, forma, tamaina eta kolorea adibidez. Zarauzko hondartza berezia da duen konposizioagatik, ehuneko zati haundi bat bizidunen oskolez osaturikoa da, eta honek ez du zerikusirik bota berri duten mineral zatiz osaturiko hondar aleekin. Forma ere ezberdina dute bi hondarrek, hondar berriak forma borobilakoa baitu. Tamainari dagokionez, neurri berdineko hondar aleak badituen arren, hondar ale handiagoak eta txikiagoak ere asko ikus daitezke. Koloreari buruz ezer gutxi esateko, diferentzia begi bistakoa da.

Ezaugarri guzti hauetatik, hondarraren tamaina eta forma oso garrantzitsuak dira, ezaugarri hauek hondarraren portaera azaltzen dutelako eta hondartzak hartzen duen forma definitzen. Kalteak neurtzea oraindik oso zaila bada ere, asko dira inolako premiarik gabe arriskuan jarri diren hondartzaren ezaugarriak. Batetik, hondartzaren malda aldatu daiteke, paseatzeko hain erosoa zen gunea moldeatuz. Bestetik, hondartzak izango dituen ondar-guneak eta tontorrak formaz aldatzea ere posible da eta ikusteko dago hondartzaren hainbat erabileei nola eragingo dien (surfa, furbola eta gehiago). Gainera, ekarritako hondarraren tamaina txikiko zatiak ura “zikintzen” du eta hautsa sortzen hondar lehorrean.

Baina gehien harritzen gaituena erabakiak hartzeko modua da. Egon beharko luke honetaz guztiaz hitz egiteko, erabakiak hartzeko eta erabaki hauek herritarrei helarazteko bestelako modurik horrelako gai garrantzitsuetan. Hondartza natural bati hondar arrotza botatzea salbuespenen neurri bat da eta 100.000 metro kubiko kantitate esanguratsua da Zarautz bezelako hondartza batentzat. 100.000 metro kubikori ezin zaio baietz esan gaiaz informatu gabe, galdetu gabe, kontrastatutako iritzi teknikorik gabe. Onartezina da. Gai hauetan adituak diren zentroak ditugu eta Zarautzen Arkamurka Natur Elkartea ere badago. Arkamurkako kideoi galdetu ere ez digute egin eta gertatzen ari zenaren berri medioetatik jakin dugu.

Orain, hondartzaren egoeraren jarraipena egitea ezinbestekoa da eta horretarako behar-beharrezkoa da ahalik eta informazio gehien biltzea. Dragak egiterakoan, jarraipen txostenak egitea derrigorrezkoa da eta Zarautzera ekarri duten hondar horren ezaugarriak eta kantitateak zehaztasun osoz jakitea garrantzitsua da adituekin informazio hau kontrastatu eta hondartzan izan dezakeen eragina aurreikusteko. Udalari baimenak nola eta nork eman dituen galdetu diogu, baina oraingoz, ez dugu erantzunik jaso. Gauza bat garbi gera dadila, Zarautzek hondartza bezela zuen identitatea dago jokoan, beste Zarautz bat da orain.

Laburtuz, Zarauzko Arkamurka Natur Elkarteak duen jarrera honakoa da:

1.- Zarauzko hondartzak ez zuen eta ez du hondarrik behar, olatuek eramandako hondarra olatuek itzuliko dute.

2.- Ezin da horrelako hondar bolumen kantitatea (100.000 m³) kanpotik ekarri kontrastatutako iritzi teknikorik gabe, ondo neurtu behar dira ondorioak.

3.- Arkamurka Elkartea saiatuko da baimen kontuak nola izan diren jakiten.

4.- Orain, hondartzaren bilakaeraren jarraipena egin behar da eta garrantzitsua da gertatutakoaren informazio bilketa zehatza egitea.

5.- Olatuek hondarra ekartzeko prozesua bizkortu nahi bazen, Zarauzko hondarra dagoen tokitik bertatik egin behar zen draga eta ez Jaizkibeldik ekarri.

6.- Arkamurka Elkartea ez da honelako hondar mugimendu handiak egitearen aldekoa, garantia guztiekin eginda ere. Uste dugu pertsonok fenomeno naturaletara moldatzen hasteko garaia badela.