2017(e)ko martxoa 16, osteguna

ZARAUZKO XIX ASTRONOMIA ASTEA 2017. urtea

Bagatoz beste behin burua altxa eta zeruari erreparatu asmoz. Eta ez zeruari bakarrik, unibertsoari eman nahi diogu begirada, ohiko moduan. Horretarako zientziaz baliatuko gara noski, baina baita irudi, musika eta emozioaz. Horietaz baliatuko dira aurtengo hizlari eta lankideak zuen interesak piztu eta asetzeko. Bazatozte?
Apirilak 4, asteartea.
Hitzaldia: Unibertsoa etxeko saloian: astronomia margolaritzan, musikan eta zineman.
Iñigo Elorza,
Arkamurka Natur Elkarteko kidea.
Artearen bitartez unibertsoari egindako begirada batzuk ekarriko ditugu, gure zentzumenen goxagarri. Etorri eta gurekin batera bidaiatu zuen eserlekutik mugitu gabe.

Apirilak 5, asteazkena.
Hitzaldia: Grabitazio-uhinak, dantza espaziala.
Jesús Arregi Bengoa,
Unibertsitateko Irakasle Titularra (UPV/EHU)
Einsteinen Erlatibitate Orokorraren Teoriaren azken aurresana esperimentalki baieztatu zen duela urtebete, teoria bera sortu eta ia ehun urtera. Horrek Unibertsoa aztertzeko beste bide bat irekitzen du.
Laburpena: Newtonen grabitatearen teoria zehaztasun handikoa eta oso arrakastatsua izan bazen ere, baziren fenomeno batzuk teoria horren baitan azal ezin zitezkeenak, Merkurioren perihelioaren aldaketak kasu. A. Einsteinek, arazoa beste ikuspegi erabat ezberdin batetik aztertuz, Newtonen teoriak azal ezin zituen fenomeno horiek argitzeaz gain fenomeno berriak aurresan zituen (eta ikerketa eremu berriak ireki), hala nola, argi-izpien ibilbidearen okertzea masa baten ingurutik pasatzean eta grabitazio-uhinen existentzia. Azken fenomeno hori ez da esperimentalki neurtu duela urte bat arte; horren kariaz, fenomenoaren nondik norakoak ulertzen ahaleginduko gara, izan ere, grabitazio-uhinak Unibertsoa aztertzeko beste tresna bat direlako.


Jueves 6 de abril.
Título: "Bajo las nubes de Júpiter: La misión Juno"
Ricardo Hueso Alonso,
profesor titular en la escuela de ingeniería de la UPV/EHU.
La misión espacial Juno revolucionará nuestro conocimiento del planeta Júpiter. Paisajes polares e interior planetario se entremezclan con la importante aportación de astrónomos aficionados. Resumen: El 4 de julio del 2016 la misión espacial Juno de la agencia espacial NASA llegó a la órbita de Júpiter, el mayor de los planetas del sistema solar. Su objetivo: Desvelar la estructura profunda del interior del planeta explorando su gravedad en sucesivos acercamientos al planeta. Esa estructura interna contiene pistas esenciales sobre cómo se formó un planeta que es más de 300 veces más masivo que la Tierra y cuya formación dominó la estructura completa del sistema solar. En nuestro viaje a lomos de Juno podremos contemplar hermosos y únicos paisajes polares formados en las nubes de un gigante gaseoso absolutamente espectacular. Revelaremos algunos de los datos del interior planetario y veremos el papel fundamental que juegan astrónomos aficionados de todo el mundo en la planificación y análisis de las observaciones del planeta.

Apirilak 8, larunbata.
Eguzki behaketa
12:00tatik 14:00tara Munoan izango gara teleskopio bereziekin eguzkia behatu eta haren inguruko azalpenak emateko.
Gau behaketa
21:00tan Bistalegre parkeko Torreoira hurbilduko gara gaueko zerua aztertu asmoz.
Bi behaketak Ilatargi Astronomia Taldea eta Arkamurka Natur Elkartearen partaidetzarekin egingo dira.





2017(e)ko otsaila 23, osteguna

PROPOLIOARI buruzko hitzaldia

Hurrengo asteartean, hilabeteko azken asteartea izanik hitzaldia antolatu degu Arkamurkako egoitzan. Oraingo honetan hitzalda Propoliari buruzkoa izango da eta bertan Zeinek sortzen duen (Botanika), zeinek biltzen duen (Zoologia), nola ustiatzen den (Erlezaintzaeta nola erabiltzen den (Osasungintza) izango ditu hizpide Martxel Aizpuruak.
 

Eguna otsailak 28
Ordua 20;15
Lekua Arkamurkako lokalean
Hitzlaria Martxel Aizpuru

2017(e)ko otsaila 16, osteguna

«Krisi ekologikoa zibilizazio krisi bihurtu da»

«Kolapso ekosoziala» du hizpide: planetaren muga fisikoak gainditu izanaren kausak eta ondorioak aztertu ditu Yayo Herrerok. Baina klima aldaketaz harago doa haren analisia: metabolismo ekonomikoez eta gatazka sozialez mintzo da.

kasketaz antropologoa eta nekazaritza ingeniaria da Yayo Herrero (Madril, 1965), baina borroka ekofeministan egin du ibilbidea. Espainiako Ecologistas en Accion federazioko buru jardun ostean, FUHEM fundazioan dabil egun, iraunkortasuna eta hezkuntza uztartzen. La gran encrucijada (Bidegurutze handia) liburua argitaratu berri du, Fernando Prats arkitektoarekin eta Alicia Torrego fisikariarekin batera.

Azken deia manifestua da liburuaren abiapuntua; 2014an kolapso ekosozialaz ohartarazi zuen. Zertan datza kolapsoa?

70eko urteetan argitaratutako Meadows txostenak jada azaleratu zuen hazkunde ekonomiko etengabea bideraezina zela, baliabide fisikoak mugatuak direlako, eta planetako bizia leheneratzea ahalbidetzen duten ziklo naturalen erritmoa ez datorrelako bat kapitalismoaren metabolismoekin. Orduan ohartarazi zuten muga horiek gaindi zitezkeela, eta 40 urte geroago, gainditu egin ditugu. Batetik, hainbat baliabide agortu dira; horrek ez du esan nahi petrolioa edo mineralak amaitu direnik, baizik eta geratzen dena ateratzea oso zaila dela, eta ez duela merezi. Eta, bestetik, giza biziarentzat funtsezkoak diren hainbat dinamika —polinizazioa, fotosintesia, uraren oneratzea...— urritzen ari dira, klima aldaketaren eta bioaniztasun galeraren ondorioz. Kolapso egoeran, arriskua dago produzitzeko eta ekonomia antolatzeko moduak bat-batean erortzeko, eta hala, bizia iraunarazi ezin izateko.

Zein aldagai dago kolapso hori neurtzeko?

Asko dauzkagu: berotegi efektuko gasen isuriak, itsasoaren maila igotzea, muturreko gertaera klimatikoak areagotzea... Baina aldagai oinarrizkoena aztarna ekologikoa da: adierazten du pertsona, hiri edo herrialde batek zenbat lur eremu behar duen bere bizi estilo materiala mantentzeko. Adibidez: Espainiako Estatuko biztanleek batez beste kontsumitzen dutena mantentzeko, hiru planeta baino gehiago beharko genituzke. Gainera, hondatze ekologikoa justiziarekin lotzea ahalbidetzen digu aldagai horrek: erakusten digu leku batzuetan lurraldeak ematen diena baino askoz material, baliabide eta energia gehiagorekin bizi direla, eta, beraz, kanpotik ekarri behar dutela. Ekonomiaren eremu materialaren hazkundea beste pertsona eta lurralde batzuen bizkar egin da beti.

Liburuan ongizate iraunkor kontzeptua erabili duzue: aztarna ekologikoaren eta giza garapenaren indizearen uztartze bat da, planetaren mugak errespetatzen dituena. Halakorik lortu duen herrialderik ba al da?

Polemikoa izaten da, baina orain arte Kuba da bi aldagaiok ondo uztartu dituen herri bakarra. Izan ere, energia eta materialen bat-bateko kolapsoa izan duen bakarrenetakoa da. 1990eko urteetara arte, Kubaren ekonomia kanaberan oinarrituta egon zen: produktu agrokimiko gehien kontsumitzen zuen herrietako bat zen. Baina SESB erori zenean, eta blokeoarekin batera, produktu horien fluxua eten zen, eta, egoera berrira moldatzeko, aldaketa batzuk oso azkar egin behar izan zituzten: bizikleta pila bat hartu zituzten, garraio motorizatua asko murriztu zuten, eta horrek ekarri zuen bizitza hurbil eratzeko dinamikak areagotzea; elikagaiak bertan ekoitzi behar zituztenez, nekazaritza eraldatu behar izan zuten, eredu ekologikoago batera; jendeak lurra lantzen berriz ikasi behar izan zuenez, unibertsitateko ikasketak horretara bideratu zituzten... Ekologistok desiragarritzat duguna egin zuen gizarte hark, baina herritarrentzat ez zen trantsizio desiragarria izan. Ez zuten borondatez egin, baizik behartuta, eta sufrimendu handiz. Baina, aldi berean, giza garapenaren indize handiei eutsi zieten. Kuban urakanek ez dute sarraski handirik eragin, baina konpara dezagun hori Katrina AEBetara heldu zeneko egoerarekin: errepideetan pertsonek elkar hil zuten gasolinagatik, eta beltzen auzoak erabat abandonatu zituzten. Uste dut Kuba adibide ona dela aztertzeko nola kudea daitezkeen halako baliabide murrizketak elkartasunaren eta biziaren babesaren ikuspegitik.

Ongizatearen eredu dira Eskandinaviako herrialdeak, baina ongizate hori iraunkorra al da?

Ez, aztarna ekologiko itzela dutelako. Munduko beste leku batzuen gainean zamatu dute haien ongizatea: energiaren eta produktuen kontsumo oso altua dute, eta asko inportatu egiten dute. Begiratu Txinara: munduaren fabrika bihurtu da, baina kutsaduraren arazoa haiek jasaten dute. 

Zein lotura dute erregai fosilek kapitalismoa hedatzearekin?

Erregai fosilek, batez ere petrolioak, ezaugarri garrantzitsu bat dute: itzulera energetikoaren tasa oso altua izan dute, XX. mendearen lehen erdian batik bat. Kalitate handiko petrolioa ateratzeko prozesuan, inbertitutako upel bakoitzeko beste 100-110 jasotzen zituzten. Kapitalismoak berezkoa du hedatzeko joera, eta hori gauzatzeko energia bektore bat behar du. Erregai fosilek ahalbidetu zuten metabolismo ekonomiko horiek eraikitzea, lurraldeko baliabideak baino askoz gehiago erabiltzea eta urrundik ekartzea, eskala handian ekoiztea, hiri erraldoiak sortzea... Bestela, nola bizi daitezke hiru milioi pertsona Madrilen, bizirik irauteko balio duen ezer ekoizten ez badu?

Itzulera tasa jaisten ari bada eta, gainera, erregai fosilak ez ateratzearen alde egin behar bada, nola kudeatu behar dira herritarren beharrizan energetikoak?

Nahi eta nahi ez, gutxiago kontsumitu beharko dugu. Ekonomiaren eremu materialaren desazkundea egitate bat bada —ez ekologistok gustuko dugun aukera bat, baizik eta seguru gertatuko den zerbait—, bi modutara jorra daiteke. Bat: trantsizio ekologistarako prozesu azkar bat egin daiteke, eta hor badaude proposamen zehatzak. Eta bi: dinamika ekofaxistak ager daitezke. Botere ekonomiko, politiko eta militarra dutenak planteatzen ari dira euren bizi estiloak mantentzea, milaka lagun beren habitatetatik kanporatzea dakarren arren. Zer gertatzen ari da errefuxiatuentzako eremuetan hotzez hiltzen ari direnekin? Sektore bat bere ongizatearen lubakian babesten ari da, eta beste batzuen biziak kolapsatuta daude jada. Eta ardura politikoa dutenek informazioa distortsionatu besterik ez dute egiten. Krisi ekologiko hau zibilizazio krisi bihurtu da, gehiengo sozialek ez daukatelako egoeraren larritasuna antzemateko tresnarik: politikoki eta sozialki oharkabean pasatzen ari da.

Energia berriztagarriak giltzarri dira, baina energia eolikoarekin lotutako hainbat proiekturen aurka agertu da mugimendu ekologista. Zergatik?

Berriztagarrietarako trantsizioak berekin ekarri behar du energia kontsumoa txikitzea, baina ez da beti ikuspegi horretatik planteatzen: berriztagarrien bidez bizimodu berdinak mantentzera begira egiten da. Hori fisikoki ezinezkoa da, eta, gainera, parke eolikoak edonon jartzen saiatzea dakar. Eta guk ez ditugu soilik eolikoak behar; emankortasuna berreskuratzeko zein ura filtratzeko gai diren lurrak ere behar ditugu, eta leku batzuetan eolikoak jartzeak eragina du inguruan. Ekologistak berriztagarrien alde gaude, baina ez zaigu iruditzen bizia iraunarazteko beharrezkoak diren naturaren beste ziklo batzuk suntsitzea zilegi denik ahalik eta energia gehiena sortzearren.

Energia ekoizteko prozesuak birlokalizatu beharko lirateke?

Bai, ezinbestekoa da enpresa handien oligopoliotik ateratzea. Bestalde, energiaren alorrean ere funtsezkoa da produkzioa kontsumoaren lekura hurbiltzea, nahiz eta kasu batzuetan azpiegitura batzuek tamaina handiagoa izan beharko duten, eraginkorrak izateko. Horrez gain, bizitzeko beharrezkoak diren baliabideen kontrol publikoa hartu behar dugu; baina ez soilik estatuaren kontrola, edo, ez behintzat estatu eredu honetan, gobernuen eta enpresen arteko ate birakariekin.

Zein eragin izango du gutxiagorekin bizitzeak egunerokoan? 

Ekonomiaren eremu materiala ekologistok nahiko genukeen bezala txikituko bagenu, dagokiena baino askoz gehiago kontsumitzen dutenek aldatu beharko dute neurri handiagoan euren eguneroko bizimodua; eta bizitzeko gutxienekoak ez dituztenek euren kontsumoa handitu. Aberastasuna banatzea oinarrizkoa da.

Nola imajinatzen duzu etorkizun hori?

Garraio kolektiboa erabiliz, oinez eta bizikletan gehiago ibiliz; tableta gutxiago eta sakelako arruntagoak erabiliz; hurbil landutako produktuekin elikatuz; neguan etxean arropa gehiago jantziz eta udan abanikoa maizago erabiliz —besterik da pobrezia energetikoaren auzia, pertsona batzuek ez baitute etxea pixka bat berotzeko baliabiderik—; gutxiago kontsumituz, gehiago iraungo duen arropa gutxiago erosiz, altzariak etengabe ez aldatuz; urtero beste kontinente batera ez bidaiatuz... 1989an Espainiako Estatuan, egun kontsumitzen den energia primarioaren erdia baino gutxiago kontsumitzen zen, eta ez zitzaigun iruditzen gure bizitzak miserableak zirenik. Eremu material batzuk gutxitzeko traba nagusia iruditeria da: barneratu behar dugu deserosotasun kuota jakin batzuk funtsezkoak direla munduan denok bizi ahal izateko.

Hiriak gako dira, gero eta jende gehiago pilatzen dutelako, gainera. Nola aldatu behar dira? 

Oso zaila da megahiriak iraunkorrak izatea, batez ere zentroa eta periferiak oso definituta badauzkate. Kontrara gertatzen da, adibidez, Istanbulen: hamabost milioi biztanle ditu, baina auzo bakoitza mikrohiri bat da, eta herritar asko ez dira ia bere auzotik mugitzen, bertan aseta dituztelako behar guztiak; hiria beste modu batera pentsatuta dagoenez, energia eta materialen erabilera beste hiri handietan baino txikiagoa da. Edonola ere, zentzugabea da hiriek hazten jarraitzea; ertainak iraunkorragoak dira, eta giza eskalan egokiagoak: ibiltzea errazten dute, garraio kolektiboan mugitzea... Dena den, gauza asko egin daitezke hirietan, etxeetako energia kontsumoa gutxitzeko batik bat.

Hazkunde demografikoa ere eztabaidagai da. NBEren arabera, mende erdirako 9.600 milioi pertsona biziko dira planetan, eta kopurua 11.000ra iritsiko da. Hazkundea geldiarazi behar al da? Modu etikoan egin daiteke?

Oso eztabaida zaila da. Arrazoiak diost muga fisikoak dituen planeta batean gizaki kopurua ere ezin dela mugarik gabe hazi. Baina iruditzen zait jaiotze tasa txikitzeko mekanismoetan bainoago, aberastasuna birbanatzeko tresnetan pentsatzen hasi behar dugula, kontuan izanda egun planetako biztanleen %20k baino gutxiagok baliabideen %80 baino gehiago kontsumitzen dituztela. Ez da bidezkoa ume asko dituztenengan zentratzea: Alemanian jaiotako haur batek Somaliako hamabostek baino gehiago kontsumituko du, segur aski. Gainera, jaiotza kontrolaz hitz egiteak beldurra ematen du. Batetik, herri pobretuenetan sortzen direlako haur gehien, eta jardun eugenesikoak edo faxistak ekar ditzakeelako. Eta bestetik, gobernuek edo botere esparruek historikoki izan dituzten praktikak oso bortitzak izan direlako emakumeen gorputzekin: esterilizazio behartuak, haur bakarreko politikak... eta horien ondoriozko desorekak. 

Gutxiagorekin bizitzeko erronka iruditerietan dagoela esan duzu. Eraldaketa horretarako baldintza sozialik ba al da?

Uste osoa daukat jende askok argi ikusiko lukeela, diskurtso masibo bat egingo balitz. Adibidez: duela urte batzuk Madrilen lehorte handi bat izan zen, eta ur mozketak egitea planteatu zen; aurretik, baina, kanpaina masibo bat egin zuten, ura aurrezteko beharraz ohartarazteko, eta etxeetako ur kontsumoa erradikalki jaitsi zen. Beraz, jendearengana heltzeko gaitasuna eta borondatea badago, egin daiteke. Arazoa da diskurtsoan jauzi kualitatibo bat emateko arazoak dauzkagula: ez dakigu nola heldu jende gehiagorengana. Gainera, auzi honek aurrez aurre ditu enpresa handien interesak; beraz, komeni da ezkutatzea.

Zuk esana da: «Lan desiraezinak daude, pertsona desiragarriek egiten dituzten arren». Enplegu desiraezinak defenditzen jarraitu behar al dute sindikatuek?
Interesgarria da eztabaida hori, sindikatuentzat ere ez baita batere erraza. XIX. mendeko sindikalismoa ez zen jaio lanpostuak defendatzeko, baizik eta indarrak metatzeko, langileen baldintzak hobetze aldera. Gerora, itun keynestarraren ondorioz, lanaren nozioa enplegura murriztu zuten, eta enplegua mantentzea lehenetsi zutenez, norabidea aldatu zuten: adibidez, langileentzako osasun baldintza onak eskatu ordez, lanean pozoitzen direnei gehiago ordaintzea eskatzen hasi ziren. Nire ustez, arazo global honen aurrean, sindikatuek lanpostu bakoitza zaintzeari utzi beharko liokete, lanpostuotan daudenen eta besteen bizi baldintzak hobetzeari begiratzeko. Izan ere, sektore batzuetan lana prekarizatzen ari da, ez politika ekologistak aplikatzeagatik, baizik eta kapitalismoaren dinamika sektoreok itotzen ari delako. Erronka da ondo pentsatzea berregituratu beharreko lanpostuetan dauden pertsonak nola babestu.

Maite Asensio Lozano 
BERRIA

ARALAR ETA BIZIKIDETZAREN ALDE

Gipuzkoako natur talde, talde ekologista eta hainbat herritarrek, nagusiki Aralar gipuzkoarraren ingurukoak, parte hartu dugu Naturkonek egindako deialdian.


Naturkonek, Gipuzkoako naturazale eta ekologista taldeen koordinakundeak gipuzkoarron aurrean salatu nahi du Foru Aldundia egiten ari den Aralar Natura-Parkearen kudeaketa traketsa, baldarra, desegokia eta arriskutsua.

Azken aldian Aralarren inguruan eztabaida zabaldu da, Enirio-Aralar mankomunitateak, Foru Aldundiak emandako 2.000.000 eurorekin onartutako pista proiektuengatik. Natura-Parkearen kudeaketaren arduraduna Foru Aldundia da eta Aralarko ordenazio planaren arabera, natur baliabideak babestu, kontserbatu, leheneratu eta hobetu beharko lituzke, bereziki, natur guneak eta flora eta fauna basatiak. Jakin badakigu bi larre mota Europa Batasunaren intereseko habitatak direla baina kudeaketa osoa ez da horien baitan egin behar.
Etengabe Aralar Natura- Parkea dela adieraztea saihesten ari da Aldundia eta bestela, artzain eta ganaduzaleen erabilpenari esker natur parkea dela esaten, eta hori  ez da guztiz egia, hain zuzen, Aralarren, basoak, larreak, harkaiztegiak, errekak… egoera nahiko naturalean daudelako, eta beren paisaien kalitatearengatik izendatu zutelako natur parkea 1994an.  Eta horrexegatik, bertan ematen diren jarduera ekonomikoak eta erabilpenak, bertako natur ondarearen kontserbazioarekin bateragarria izango den kudeaketa ereduaren bidez antolatu behar dira.



Aranzadi Zientzia Elkartea, Aralarri buruz ezagutza zientifikoa gehien duen prestigiodun taldearen irizpideak ere ez ditu aintzat hartu nahi Aldundiak,  orain dela hamahiru urte kontuan hartu ziren bezala, hain zuzen antzeko pista proiektua  gelditu zelarik. Orduan, Legebiltzar osoak onartu zuen pista berriak eraikitzeko plana guztiz desegokia zela Natura-Parkearen helburuak betetzeko baina tamalez proposatutako alternatibak adostu eta aurrera ez dira eraman. Pista proiektua aurrera eramanez gero, ez du bermatuko abeltzaintzaren etorkizuna eta Aralar Natura-Parkean ondorio konponezinak sortuko lituzke.
Aldundiak eta Mankomunitateak gizarteko beste eragileen iritziak eta irizpideak ere ez dituzte kontuan hartu, mendizale, naturzale, ekologista, ornitologo… Berriz, auzi honetan batzuen interesak bakarrik kontuan hartzen ari dira, artzain eta ganaduzaleenak, parkearen izaera arriskuan jarriz eta epe luzera, artzaintza eta abeltzaintzarena ere bai, lurzoruaren higadura areagotzeagatik. Horrez gain, Aldundiak azken urtean Aralarko patronatua, eragile ezberdinek  osatua, ez du deitu eta bildu ere egin urteko aurrekontua eta ekintzak onartzeko, horrela Aldundiak patronatuari egin beharko zielarik pista proiektu horren proposamena eta bertan onartu. Beraz, oso larria iruditzen zaigu Aldundiaren jokaera.
Orain gutxi, 2016an, eraikitako Intzensao-Goroskintxu pistan ez da egin Ebaluazio Inpaktuko Azterketa sinplifikatuan agindutako ezponda eta betelanetako behar bezalako landareztatzerik eta higadura larria ematen ari da zenbait gunetan, abereek hankekin ezponda eta betelanetako lurra urratzeagatik.
Artzantza eta abeltzantza ekologikoa bultzatu behar direla uste dugu, beti ere, parkearen arauak onartuz eta legeak betez. Baina lehendabizi gaur egungo egoera osotasunean hartuta aztertu behar da eta datuak publikoak egin, eta natur baliabideak babesteko neurriak hartzen direla ziurtatu. Eta ondoren partaidetza prozesua ireki sektore ezberdinen artean Aralarko Natura-Parkearen kudeaketak etorkizun bideragarria berma dezan, horretan Aldundiak bidelagun izango gaituelarik. Eta gogoratzen diogu, badituela tresnak hori egiteko, esaterako aurreko legealdian sortutako Bioaniztasunaren mahaia.


Horrek guztiak lagunduko luke, auzi honen inguruan Aralarko herrietan bizi den tentsio jasanezina desagerrarazten eta bizikidetza berreskuratzen ere. Izan ere, ez dira une gozoak izaten ari herritar askorentzat eta horren adierazgarri nagusia bihurtu da otsailaren 4an Gailurrerantz mendi elkarteak Oiduin kudeatzen duen bordaren erreketa. Halako ekimenak lekuz kanpo daudela berresten dugu eta Gipuzkoako Foru Aldundiari gatazka hau bideratzeko eskatzen diogu, eta bere betebeharrak aurrera eramateko, ondare naturala kontserbatu nahiz berreskuratzea, natura-parkearen erabilera baliabideetara egokitzea, babestutako espezie edo/eta habitaten egoera babestu eta hobetzea… Azkenean Aralarko Natura-Parkearen eta Natura 2000ko Sarearen arauak, betebeharrak aurrera eramatea.
Eta noski, herritarrok Aralar Natur Parkea gure nortasunaren ezaugarri bezala senti dezagun lanean hastea.

Donostia, a 11 de febrero de 2017




NATURKON: GIPUZKOAKO ELKARTE NATURAZALE ETA EKOLOGISTAK



EGUZKI - HARITZALDE NATURZALEEN ELKARTEA - EKOLOGISTAK MARTXAN - ITSAS ENARA OE - UGATZA OE- ARKAMURKA NT – HERRIO NT – MUTRIKUKO NT – LANDARLAN NT - ZUMAIAKO NT – ONDARROA 12 MILIA - ERKAXO NT – KATAMARRUA NT – OKIL  BELTZA  ELGOIBARKO  NT – ARALAR  BIZIRIK  PLATAFORMA

2017(e)ko urtarrila 31, asteartea

Zientzia eskolan eta bizitzan

Hizlaria: Aitziber Sarobe
Lekua: Arkamurka Natur Taldearen egoitzan
Ordua: 20:15
Eguna; Urtarrilak 31, asteartea.

Ikasleen gaitasunak aztertzeko egiten den nazioarteko frogak, PISAk, azaldu du gure ikasleen zientzia eta matematikarako gaitasunak atzera egin duela nabarmen. Zientzietako gaitasunak behera ikasleetan bakarrik egin al du behera edo herritarren artean ere bai? Zer garrantzi du gizartean (eta eskolan) ezaguera zientifikoa hedatua egoteak? 

2017(e)ko urtarrila 20, ostirala

2016-12-30 SANTOÑAKO IRTEERA

Hemen gaude egun honetan pasa genuen kronikatxoa idazten.
Lehenengo aipatzea bizkaitar lagunak azaldu zirela, Jabier Elorza eta Javier Valencia botanika adituak, bere ezagutza baliagarria erakusten. Bestalde, Zarauztik; abiatu ginen Elena Donostiarra, Eneko,Pello, eta Zumaiatik; Pako,Guillermo eta ni (Aitor). Aurten hotza egin du eta eguerdirarte ez du epeldu. Ondo jantzita ibili gara eta oso giro onean pasa dugu eguna.
Ciceroko parajetik , atzean Santoña.

Hasi ginen ahateak dauden putzuetatik (kartzelen ondotik), eta asken urteetan bezala, kopeta zuri leucistikoa (zuria) ikusi genuen, ahate barietate handia eta txilinporta txikia, besteak-beste ikusi genituen.

Kolore normaleko kopeta zuria eta leucistikoa (zuria da)

Ahate mokozalak
Murgilari mottoduna
Ondoren, Santoñako portura joan ginen eta aipagarrienak, aliota artikoa,branta musubeltza eta kurlinta bekaindunak dira. Landare interesanteak zeuden eta gure lagun botanikoek argazkiak atera eta lagin batzuk hartu zituzten. Zoostera noltii zen bat, Txingudi, Lekeitio eta Urdaibaien dagoena,eta oso belar txikia da, eta bestea Zoostera marina zen hau berriz oso urria eta bestea baino handiagoa. Biak dira itsasoko mareek ur azpian harrapatzen dituenak.
Aliota artikoa
Gosea bagenuen dagoenekoz, eta gure artean hasi ginen ea non bazkaldu behar genuen, hamaiketakoaren ordua joan zitzaigun eta, orduan Monteanoko monaztegiko inguruak ikusi ondoren, Eskalante aldeko harrobira joan ginen bazkaltzera. Eztabaida sortu zen (ikusi nahiak egiten du), ea txilinporta lepogorririk zegoen ala ez. Oso antzekoak dira eta monastegiko ingurutan ikusi oi dugu.

Txilinporta lepobeltza

Harrobian belatza zegoen eta alde egiten ikusi genuen arren, bukaera aldean etortzen ikusi genuen. Aipagarriena inguru honetan, arrano txikia zen, garai hauetan Afrikan egoten direlako, baina azken urteotan ale batzuk ez dira joaten, kanbio klimatikoa ote?

Bazkaldu ondoren Ciceroa joan ginen ahate txistulari multzo handiak ikustera, eta kuliska mota asko zegoen bertan. Egun honetan, lehen aldiz ikusten genuela lertxun zuria, eta ahate beltzak.
.Lertxun zuria edo lertxuntxo handia
Oraindik beste bi lekuetara joan ginen, Colindresera kuliskak ikustera eta aipagarriena aspaldiko partez bi abozeta ikusi genituen, eta behi granja batetara joan ginen beltxarga oihularia ikustera, eta zorte pixkat eduki genuen ez zirelako mugitu egun pare baten.
Limikolo taldea
Hauek ikusi ondoren, kafetxo bat hartu genuen eta bakoitza bere erritmoan joan ginen etxeruntz.
Beheko zerrendan ikusten den moduan, hegazti ugari ikusi genituen.
Hurrengoarte!!!

Aitor Leiza

Cisne cantor Beltxarga oihularia Cygnus cygnus
Barnacla carinegra Branta musubeltza Branta bernicla
Ánsar común Antzar hakagorriska Anser anser
Negrón común Ahatebeltz arrunta Melanitta nigra
Serreta mediana Zerra ertaina Mergus serrator
Porrón europeo Murgilari arrunta Aythya ferina
Porrón moñudo Murgilari mottoduna Aythya fuligula
Cuchara común Ahate mokozabala Spatula clypeata
Ánade friso Ipar-ahatea Mareca strepera
Silbón europeo Ahate txistularia Mareca penelope
Ánade azulón Basahatea Anas platyrhynchos
Ánade rabudo Ahate buztanluzea Anas acuta
Cerceta común Zerzeta arrunta Anas crecca
Zampullín común Txilinporta txikia Tachybaptus ruficollis
Somormujo lavanco Murgil handia Podiceps cristatus
Zampullín cuellinegro Txilinporta lepabeltza Podiceps nigricollis
Cormorán grande Ubarroi handia Phalacrocorax carbo
Cormorán moñudo Ubarroi mottoduna Phalacrocorax aristotelis
Cigüeña blanca Zikoin zuria Ciconia ciconia
Garcilla bueyera Lertxuntxo itzaina Bubulcus ibis
Garceta común Lentxuntxo txikia Egretta garzetta
Garza real Lertxun hauskara Ardea cinerea
Garceta grande Lentxuntxo handia Ardea alba
Espátula común Mokozabala Platalea leucorodia
Milano real Miru gorria Milvus milvus
Buitre leonado Sai arrea Gyps fulvus
Aguilucho lagunero occidental Zingira-mirotza Circus aeruginosus
Aguilucho pálido Mirotz zuria Circus cyaneus
Busardo europeo Zapelatza Buteo buteo
Agulilla calzada Arrano txikia Hieraaetus pennatus
Cernícalo vulgar Belatz gorria Falco tinnunculus
Halcón peregrino Belatz handia Falco peregrinus
Gallineta común Uroilo arrunta Gallinula chloropus
Focha común Kopetazuri arrunta Fulica atra
Colimbo ártico Aliota handia Gavia arctica
Colimbo grande Aliota artikoa Gavia immer
Alcaraván común Atalarra Burhinus oedicnemus
Avoceta común Abozeta Recurvirostra avosetta
Chorlitejo grande Txirritxo handia Charadrius hiaticula
Chorlito gris Txirri grisa Pluvialis squatarola
Zarapito trinador Kurlinta bekainduna Numenius phaeopus
Zarapito real Kurlinta handia Numenius arquata
Aguja colinegra Kuliska buztanbeltza Limosa limosa
Vuelvepiedras común Harri-iraularia Arenaria interpres
Correlimos común Txirri arrunta Calidris alpina
Agachadiza común Istingor arrunta Gallinago gallinago
Archibebe común Bernagorri arrunta Tringa totanus
Archibebe claro Kuliska zuria Tringa nebularia
Andarríos chico Kuliska txikia Actitis hypoleucos
Gaviota reidora Antxeta mokogorria Larus ridibundus
Gaviota sombría Kaio iluna Larus fuscus
Gaviota patiamarilla Kaio hankahoria Larus michahellis
Gavión atlántico Kaio beltza Larus marinus
Charrán patinegro Txenada hankabeltza Thalasseus sandvicensis
Paloma bravía Haitz-usoa Columba livia
Paloma torcaz Pagausoa Columba palumbus
Tórtola turca Usapal turkiarra Streptopelia decaocto
Martín pescador común Martin arrantzalea Alcedo atthis
Bisbita pratense Negu-txirta Anthus pratensis
Lavandera cascadeña Buztanikara horia Motacilla cinerea
Lavandera blanca Buztanikara zuria Motacilla alba
Chochín común Txepetxa Troglodytes troglodytes
Acentor común Tuntun arrunta Prunella modularis
Petirrojo europeo Txantxangorria Erithacus rubecula
Colirrojo tizón Buztangorri iluna Phoenicurus ochruros
Mirlo común Zozo arrunta Turdus merula
Zorzal común Birigarro arrunta Turdus philomelos
Cistícola buitrón Ihi-txoria Cisticola juncidis
Cetia ruiseñor Errekatxindorra Cettia cetti
Mosquitero común Txio arrunta Phylloscopus collybita
Reyezuelo listado Erregetxo arrunta Regulus ignicapilla
Mito común Buztanluzea Aegithalos caudatus
Herrerillo común Amilotx urdina Cyanistes caeruleus
Carbonero común Kaskabeltz handia Parus major
Urraca común Mika Pica pica
Corneja negra Bele-beltza Corvus corone
Estornino pinto Araba-zozo pikarta Sturnus vulgaris
Estornino negro Araba-zozo beltza Sturnus unicolor
Gorrión común Etxe-txolarrea Passer domesticus
Gorrión molinero Landa-txolarrea Passer montanus
Pinzón vulgar Txonta arrunta Fringilla coelebs
Serín verdecillo Txirriskila Serinus serinus
Verderón común Txorru arrunta Carduelis chloris
Jilguero europeo Kardantxuloa Carduelis carduelis
Escribano soteño Hesi-berdantza Emberiza cirlus
Escribano palustre Zingira-berdantza Emberiza schoeniclus

2017(e)ko urtarrila 9, astelehena

BALE BAT AGERTU ZEN GETARIAKO PORTUAN

video

Balea portutik itsasora ateratzea lortu dute gaur, asteazkena, eguerdian, Itsas Salbamenduko kideek. Bi txalupa gerturatu dira portura 13:30k aldean, eta balea handik ateratzeko soinua ateratzen aritu dira. Ordu erdi inguru kostatu zaie ugaztuna handik ateratzea, baina itsasora atera denean jarraipena egin diote itzul ez zedin. 
“oso argal eta ahul” dago balea. “Itsaso zabalean bizi den animalia basati bat, portu batean sartu eta bertan bueltaka ibiltzea ez da seinale ona. Gainera, oso argal dago, eta egoera normalean forma borobiltxoak izan beharko lituzke. Honek ez ditu, bizkarrezurreko hezurduraren forma antzematen baitzaio”, adierazi du Leitzak.
Egunotan izugarrizko ikusmira eragin du baleak, eta ehunka lagun bertaratu dira animalia ikustera portura.

Ambar elkarteko kide Aitor Leitza zumaiarra balearen eboluzioa aztertzen aritu da Getariako portuan bertan, eta adierazi du “oso argal eta ahul” dagoela. “Itsaso zabalean bizi den animalia basati bat, portu batean sartu eta bertan bueltaka ibiltzea ez da seinale ona. Gainera, oso argal dago, eta egoera normalean forma borobiltxoak izan beharko lituzke. Honek ez ditu, bizkarrezurreko hezurduraren forma antzematen baitzaio”, adierazi du Leitzak. Bestalde, baleak parasitoak dituela ikusi dute adituek. “Bale handiek parasitoak izatea normala da, baina bale honek dituen parasitoak lanperna antzeko batzuk dira, eta baleetan itsasten dira baleak oso abiadura moteletan doazenean. Hauek normalean azkar ibiltzen direnez, ez lituzke parasito horiek izan beharko”.
Egunak daramatza baleak Getariako portuan bueltaka, “gaixo dagoela uste dugu, eta toki lasai batera etorri da babes bila. Dena dela, egunak eramango ditu jan gabe, eta gero ahulago egongo dela uste dugu”. Hala ere, Ambarreko kideak azaldu du, ez dagoela egoera horretan dagoen bale bat artatzeko protokolorik zehaztuta. “Ezarrita dagoen protokolo bakarra, lur hartzen duten baleen gainekoa da”.
Urola kostako Hitza.

2016(e)ko abendua 20, asteartea

Aralarko pista 'berria'-k




Izan ere, une honetan egiten ari diren pista ez da Aralarko pista bakarra, baizik eta lehendik zeudenei gehitu nahi zaiena: zehazki, Aralarko bihotzean den Saltarriko abere itxiturara iristeko, bost txaboletatik pasaz, 4,4 km luzerako eta 3,5 metro zabalerako pista egitea aurreikusten da, 96 metrotan, batez beste, 5 metroko altuera izango duen harri lubetarekin. Enirio-Aralar mankomunitatearen aginduz egina dago dagoeneko Goroskintxuraino iristen den zatia, nahiz eta obra-proiektuaren informaziorik ez duten zabaldu lanak hasi eta hamabost egun pasa arte.

Gaia ez da berria. Enirio-Aralar Mankomunitateak 2003an onartutako plangintzan jasota dago Goroskintxutik gora pistak egiteak onura baino kalte askoz gehiago ekarriko lituzkeela, eta egun gauzatzen ari diren proiektuak ez du azaltzen ondorio horretara iristeko arrazoiak zertan aldatu diren. Hala ere, egiten ari direnaz gain, Enirio-Aralar mankomunitateak 2017rako eta hurrengo urteetarako pista gehiago egitea onartu du, txabola guztietara iritsi arte.



Artzaintza da Aralarren pista berriak egiteko beharra justifikatzen dutenen argudio nagusia. Azken hilabetean artzain profesionalak entzun eta irakurri ditugu hedabideetan euren lanbiderako erraztasunak, alegia, mendian ibilgailuz ibiltzeko aukerak eskatzen. Halaber, Tolomendi landa garapen agentziako Iker Karrera teknikariak emandako elkarrizketan (Tolosaldeko atarian) hitzez hitz dio: «[...] Aralar posible egiteko abeltzaintza beharrezkoa baldin bada, [...] bideak ezinbestean onartu beharrekotzat hartu behar dira. Bideen aurkako jarrerak automatikoki esan nahi du abeltzaintzaren aurkako jarrera dagoela, ez baitira biak posible». Ez da egia. Batetik, artzaintzak eta abeltzaintzak, berdin nekazaritzak, bizi duten gainbehera mendiko lanaren zailtasunei egoztea gezurretan aritzea delako; eta bestetik, natur balioen etengabeko galerarik gabeko abeltzaintza posible ez ezik, beharrezkoa delako etorkizun jasangarria irudikatu nahi badugu.
Aralar parke naturala da, Natura 2000 Sareko Babes Bereziko Eremua, eta Foru Aldundia da kudeaketaren arduraduna baita Enirio-Aralarko mankomunitatearen lurretan ere. Foru Aldundiari dagokio bertako ondare naturala kontserbatu, zaindu edota berreskuratzea. Harrigarria ez ezik, benetan salatzekoa da erakunde honek auzi honetan erakutsi duen jarrera. Prozedurari dagokionez, lotsagarria da tamainako ingurumen-eragina daukan proiektuaren informazioa ezkutatzeko egindako ahalegina, eta benetan kezkatzekoa proiektua halako gabeziekin baimendu izana: ez da azterketa geoteknikorik egin (nahiz eta pista egingo den eremua karstikoa izan eta leize, galeria edo kobaren batekin topo egiteko aukeraz gain, akuiferoetan eragiteko arriskua egon), aztarnategi arkeologikoak oso modu interesatuan hartu dira kontuan eta aztarnategi paleontologikoei buruzko txostena falta da, lurzoruan eragingo den higadura ez da aintzat hartu, Europar Batasunak babestutako espezie eta habitatak dauden lekuetatik pasako da, ikaragarrizko inpaktua izango du paisaian, (Aralar paisai mota hauskorra bezala dago katalogatuta EAEko Paisai Berezi eta Apartekoen Inbentario-Katalogoan, eta ondorioz, pisten inpaktua absorbitzeko ahalmenik ez duela ulertzen da) etab. Laburtuz, proiektuari onarpena emateko ingurumen-inpaktuaren ebaluazio sinplifikatua baliatu da, Aralarko Natur Baliabideen Antolamendurako Planaren (1994) arabera zorrotzagoa den Ingurumen-inpaktuaren banakako ebaluazioa beharko lukeenean. Ondorioz, pisten proiektu honentzat ez da alternatibarik proposatu.

Bestalde, larria bada aldundiak natur ondarearen defentsan erakutsi duen arduragabekeria, are larriagoa da pistaren alde dauden gainerako interesatuekin auzia behar ez den lekuan kokatzeko baliatzen ari den estrategia. Pisten proiektuaren interes kontrajarriak ekologisten eta artzainen kontrako eztabaidara mugatzea da estrategia horren helburua, auzia mendia aisialdirako baliatu nahi dugun kaletar ezjakinen eta artzain sakrifikatuen interesen arteko lehian irudikatzeko. Natur ondarearen kontserbazioa desio dugunon eta naturaren ustiapenetik bizi direnen arteko dikotomia bilatzen da: kalea/baserria, lana/aisialdia, kaletarren ezjakintasuna/abeltzainen beharrak. Aldundiaren estrategiak herritarrak aurrez aurre jartzera behartzen gaitu, egoera erabat desatseginak biziaraziz. Auzi hau natur ondarearen kontserbazioaren eta ustiapenaren arteko lehian kokatu behar da, eta Foru Aldundiak berebiziko ardura du kontu honetan, bere egitekoa baita Aralarko ondare naturala zaintzea.
Aralar antzinatik baliatu dugu artzaintzarako, eta uka ezina da bertako landaredia horren ondorioa dela. Hain maitea eta gurea sentitzen dugun Aralarko paisaia erabat aldatuko litzateke bertatik ardiak eta bestelako aziendak kenduko bagenitu. Baina, hori ez dago zertan interpretatu bioaniztasunaren galera bezala, aitzitik, pixkanaka-pixkanaka basoranzko bidea hartuko luke gaur gailentzen ez diren landareei esker. Gaur-gaurkoz, ez da hau natur kontserbazioniston eta ekologiston nahia. Maite ditugu Aralarko paisaia zein bertatik bizimodua ateratzen duten artzainak, eta zer esanik ez haiek egiten duten gazta. Natur balioen kontserbazioaren eta ustiapenaren arteko oreka defendatzen dugu, eta horregatik eskatzen diogu Foru Aldundiari dagozkion ardurak bete ditzala eta geldi dezala berehala proiektu hau.

Aitziber Sarobe Egiguren 

Udalak eta Arkamurkak hitzarmena sinatu dute Vista Alegreko parkea mantentzeko

Gloria Vazquez Ingurumen zinegotzia eta Jon Zulaika Arkamurkako kidea . (A. Ventas Aldabaldetreku) 
Hainbat espezie inbaditzaile kenduko dituzte artelatz berriak landatzeko, eta alor didaktikoa ere landuko dute, bidexka sarean panelak jarrita.
Hitzarmen horren helburua da Vista Alegreko parkearen zaindu eta mantentzea. Eta bereziki, bertan aurkitzen den artelatz basoa babestu eta zabaltzea. "Ingurumen zinegotzi gisa, nire ardura nagusia da Zarauzko natura eta biodibertsitatea zaintzea zein babestea. Zarautzen baditugu altxor naturalak: biotopoa eta Garate-Santa Barbarako Zaintza Bereziko Gunea. Natura 2000 sarean dago sartuta alde hori. Bertan dagoen artelatz basoa babestuta dago, bere balio naturalagatik, eta Zaintza Bereziko Gunearen barruan aurkitzen da Vista Alegreko parkea ere", jakinarazi du Gloria Vazquezek. 
Haren arabera, parke horren biodibertsitatea "oso garrantzitsua" da, 2000 sarearen barruan dagoelako, eta aldi berean, balio gehigarri bat duelako; izan ere, herritik oso gertu aurkitzen da. Era berean, eraztun berde-urdinaren barruan sartzen da. Hain zuzen, berezitasun hori babesteko eta zaintzeko sinatu dute hitzarmena Ingurumen sailak eta Arkamurkak.
Natur taldea arduratuko da gune horren zaintzaz, Ingurumen sailarekin koordinatuta. Eusko Jaurlaritzak duela hiru urte onartu zuen zonalde horren zaintzaren inguruko plana eta diru-laguntza bat eman zion natur taldeari. Hori baliatuz, hainbat esku hartze egingo ditu Arkamurkak.
Izan ere, Arkamurkak bazuen kezka bat: "Iñurritza eta Pagoetako Natur Parkearen plangintzak aurrera zihoazen bezala, ikusi genuen Zarautzen dugun hirugarren naturgune babestuarena, Garate-Santa Barbarako 200 hektarea inguruko zonaldeari dagokiona, ez zela martxan jarri". Udalaren jabetzako gunea izanik, plan proposamena egin zion erakundeari. "Jakinik Vista Alegrekoa parkea dela eta hala izaten jarraituko duela, jendearen aisialdirako izaten segituko du. Baina, aldi berean, beste hainbat irizpide gehituko dizkiogu artelatz basoaren kontserbazioa bermatzeko", azaldu du natur taldeko kide Jon Zulaikak.

Alor didaktikoa landu

Batetik, artelatzaren presentzia ugarituko dute. "40 artelatzetatik gora daude Vista Alegreko parkean. Baina, era berean, hainbat espezie exotiko ere badaude, bere garaian horko kondeak ekarrita. Nahasketa oso kuriosoa dugu parkean, beraz", dio Zulaikak.
Artelatz berriei lekua egiteko, ordea, bertakoak ez diren landare inbaditzaile batzuk kendu beharko dituzte, besteak beste, crocosmia, banbua eta trachycarpus-a. Beste batzuk mantendu egingo dituzte, ez direlako "inbaditzaile petoak", sekuoiak, tuliparbolak eta liquidambar-ak, esaterako. "Ikusgarriak dira, parkearei izaera exotikoa ematen diote eta ez dute aparteko arazorik sortzen". Oreka bat bilatzen saiatuko dira, hala.
Kentzen dituzten espeziekin, berriz, biodibertsitatearekin lotutako beste hainbat elementu garatuko ditu Arkamurkak, "hildako egurraren elementua", kasu. "Askori arraroa egingo zaie zuhaitz bat kendu eta bertan ustetzen uztea. Ez da zabarkeria; hori basoak mantentzeko prozesu bat da. Horrekin lotuta daude prozesu natural ugari, naturaltasuna mantendu nahi den baso hauetan mantendu beharrekoa".
Hori eta beste hainbat kontzeptutan sakontzeko, alor didaktikoa ere landuko dute, "jendeak bertatik bertara ikas dezan zer den baso natural bat, zein prozesu ematen diren baso naturaletan, zergatik artelatza hemen...". Horretarako, bertako ibilbide sarean zehar hainbat panel jartzeko asmoa dute. Horri lotuta, ekitaldi ugari ere antolatuko dituzte, Zuhaitz Eguna eta abar. Udaberrirako panelak jarrita egongo direla aurreikusi du.

Bilera, gabonen aurretik

Auzokoekin ere elkarlanean ariko direla jakinarazi du Vazquezek. Vista Alegreko bizilagun eta Torreoia bizirik taldearekin dagoeneko egin dute bilera bat hitzarmenaren nondik norakoak azaltzeko eta euren ekarpenak jasotzeko. "Ekitaldi ugari antolatzen dituzte parkean eta Prozesu parte-hartzaile hori herritar guztiei irekita dagoela adierazi du, eta gabonen aurretik beste bilera bat egiteko asmoa dutela zarauztar guztiekin, "parkea eta Torreoia bera altxorra delako herritar guztientzat". Horregatik, udala, Arkamurka eta zarauztarren arteko elkarlana "ezinbestekoa" dela dio Ingurumen zinegotziak.

Zarauzko Hitza